Зображення сторінки
PDF
[ocr errors]

SÄßÜcUs. V. SÄMBUCUS §. a. *SxfjuiX, ae, m. 1. Pitruv. %. 3. et Plin. 35. 14. 49. duplex distinguunt sabuli genus, masculum, qui dicitur sabulo; feminam, cujüs terminatio ignoratur; probabilitér itaque fuit sabula; qg9 39gnomine utitur L. Cossutius in nummis apud Eckhel. D. V. /. T. 5. p. 197. _ _ - sÄÈÜLÉTUM, i, n. 2. Jago $&y, locus in quo sabulum abundat. Plin. 27. 8. 41. Crocodilión nascitur in sabuletis. sÄBÜLo, onis, m. 3. et Sabulum, i, n. 2. rena mista di terra, sabbioncello, sabbionella, sabbia, sabbione, }αμμος, terra arenæ similis, seu arena terræ, aut limo mixta. Nam arena tentis est, minuta, et infecunda: sabulo crassior, humidior, et gignendis quibusdami seminibus utilis. Varr. 1. R. R. 9. In terra, quæ est mixta, cum sint dissimili vi ac potestate partes permultæ, in queis lapis, marmor, rudus, arena, sábulo, argilla, rubrica, creta, glarea , carbunculus. Colum. 4. 33. de castanea. Pullam terram, et resolutam desiderat; sabulonem humidum, vel refractum tofum non respuit. 2. Duplex est, masculus et femina: haec soluta et mollis: ille densior, et ólurus. itaque ex sabulone masculo duci possunt lateres pro aedificiis, ut J'itrùv. 2. 3. et Plin. 35. 14. 49. docent. •| 3. Tria ejus genéra enumerat Plin. 17. 4. 3. a coloriim discrimine, album, nigrüm, rubrum. Colum. 3. 1 1. ad fin. Jejunus sabulo inimicissimus est viti. et moae. Nigrum tamen et rutilum sabulonem, qui sit humidae terræ permixtus, probaverunt antiqui. /'arr. 1. R. R. 9. a med. In sabulosa terra refert, sabulo albus $it, an rubicundus: quod subalbus ad serendos surculos alienus, contra rubicundior appositus. Plin. cit. 17. 4. 3. Sabulum album in Ticinensi infecundum est. Id. 31. 3. 28. Sabulum exiles limosasque (aquas) proinittit. Sic Pallad. g. 8. Sabulo solutus exiles (venas creabit), insuaves, limosas. /itrùv. 8. 1. ante med. Sabulone masculo, arenaque, et carbunculo certiores et stabiliores sunt aquarum copiæ, eæque sunt bono sapore. • 4. Sabulum pro arenà. Plin. 36. 25. 63. Spisse calcatis carbonibus pavimentum inducitur, sabulo, calce, ac favilla mixtis. Curt. j. 4. a med. Magnam partem terræ steriles arenæ tenent, etc. cum vero venti spirant, quidquid sabuli in campis jacet, converrunt. •I 5. Instrumentum müsicum, vel plectrum, quo pulsatur. Apul. Florid. n. 15. Dextera psallentis gestu suo sabulum citharæ admovet. Alii rectius leg. piilsabulum.] • 6. Sabulo, qui instrumentum musicum pulsat. Macrob. 2. Saturn. 1. circa med. Hæc nobis sit litterata lætitia, et docta cavillatio, vicem planipedis et sabulonis impudica et prætextata verba jacientis, ad pudorem ac modestiam vérsus imitata. Alii leg. subulonis, alii fabulonis. SÄBÜLOSUS, a, um, adject. sabbionoso, 4&pop-tóóm;, sabulo abundans. Plin. 13. 4. 6. Levis et sabulosa terra. Id. 2 1. 29. 1 o3. Herba sabulosis apricis nascens. J'itruv. 2. 3. Sabulosum lutum. SÄBURRÄ, et Sabura, ae, f. 1. savorra, §gp*a , άρμασμα, sabuIum , et quidquid in sentinam navis certa mensura congeritur, me. instabilis sit, et ventorum vi evertatur. Liv. 57. 14. ad fin. Onerarias ducere multa sabura gravatas. Virg. 4. G. 1 94. de apib. et sæpe lapillos (Ut cymbæ instabiles, fluctu jactante, saburram) Tollunt: his sese per inánia nubila librant. Plin. 16. 4o. 76. n. 2. Qua nave nihil admirabilius visum in mari, certum est : centum viginti millia modium lentis pro saburra ei fuere. Id. 1 o. 23. 3o. de gruib. Certum est, Pontum transvolaturas saburra stabiliri: cum medium transierint, abjici lapillos e pedibus; cum attigerint continentem, e gutture arenam. •I 2. Ütraque scribendi ratio, et geminato, et simplici r probabilis est. Prior Dausquio magis placet, et Priscian. 2. p. 567. Putsch. SÄBURRÄLIS, e, adject. saburra constans. Vitruv. 9. 9. circa med. Sacoma saburrale. contrappeso fatto di sabbia. * SÄBURRÄRIUS, ii, m. 2. fácchino, qui saburræ navibus importandæ, rursusque extrahendæ destinatus est. Inscript. apud Donat. 458. 5. Imp. Caes. M. Aurelio Antonino Aug. corpus saburrariorum S. P. P. SÄBURRÄTUS, a, um, perticip. a saburro, saburra oneratus. Translate ponitur pro saturo, pleno, oppleto. Plaut. Cist. 1. 2. 2. Quæ ubi sâburratæ sumus, largiloquæ extemplo sumus. SÄBURRO, as, a. 1. §gματίζω, Saburra onero, et stabilio adversus vim ventorum. Solini. 1 o. Grues volaturæ arenas devorant, subíatisque lapillis ad moderatam gravitatem saburrantur. Plin. 18. 35. 7- Echini alfigentes sese, aut arena saburrantes, tempestatis signa sunt. * SACAL, n. indeclin. idem ac electrum lingua AEgyptiorum. Plin. 37. a. 1 1. Electrum in Ægypto nasci simili modo, et vocari sacal . SACCÄRIUS, a, um, adject. ad saccos pertinens. Saccaria navis apud Quintil. 8. 2. circa med. a saccis cérte dicta videtur, eaque frumentorum aliarumque rerum saccis vehendis apta fuisse, ut pu

S ACCU LUS 5

tat Cael. Rhodig. l. 25. c. ao., sed quid reapse significet, obscurum est, ipse enim Quintil. ut rem obscuram pósuit, et iis solum notam, qui artem quampiam profitentur. •| 2. Saccarius est, qui saccos. portat. Paul. Dig. 18, 1. 4o. ad fin. Si quid ex eo, quod de sacco saccarii cecidisset, natum esset. Inscript. apud Orell. Coll. Inscr. Lat. n. 41 76. Julius Victor cuparius et saccarius. •I 3. Saccariam facere, est saccariam artem exercere, saccos portare. Apul. 1. Met. In eam (mulierem) contuli operulas etiam, qüas adhuc vegetus saccariam faciens merebam. Alii minus recte leg. sagariam. SACCÀTUS, a, um, particip. a sacco : passato per un sacchetto, colato, per saccum transmissus, percolatus. Senec. ep. 86. circa med. Non saccata aqua lavabatur, sed sæpe turbida. Plin. 29.6.39. Adeps liquatur, saccatusque lineis saccis, etc. Id. 18. 7. 1 j. Amylum linteis, aut sportis saccatum. Lucret. 4. 1 o22. Totius hümorem saccatum ut corpori' fundant. h. e. urinam, quæ per renes, oùgmtipz<, et vesicam saccatur. Adde Seren. Sammon. 6. 77. Absolute Arnob. 2. p. 69. Ut animæ corporibus involutæ inter pituitas et sanguinem degerent, inter stercoris hos utres, et saccati obscenissimas SentiaS. SACCELLÄTIO, onis, f. 3. saccellorum impositio, ad ægrum membrum fovendum. }'eget. 2. }'eterin. 1 1. Saccellationibus caput vaporare. Id. 3. ibid. 24. circa med. Saccellationem ex furfuribus imponere. SACCELLUS, i, m. 2. sacchetto, borsa, ßoXoiytvov, idem ac sacculus. Petron. Satyr. 1 4o. sub fin. Sonantes ære saccellos mittere. Cels. 4. 4. circa med. Salem calidis cum saccellis superponere. Veget. 1. J'eterin. 52. Super renes, et dorsum saccellos calidos ex furfure plenos imponere: Adde Ascon. in 1. Verr. 8. SACCÉUS, a, um, adject. e sacco confectus. h. e. vili ac crasso panno, aut cilicio. Hieronym. Vit. Hilar. n. 44. Tunica saccea. Id. ep. 22. n. 27. Vestis pulla, cingulum sacceum. Saccinea quidam leg. priore loco, quod est contra analogiam, et optimos quosque libros. SACCHÄRUM, i, m. 2. cdxyxp, adxyzgt, adxχαρον, genus mellis, quod Persæ, atque Arabes colligunt ex arunìihibüs Plin. 1 a. 8. 1 j. Saccharon et Àrabia fert, sed laudatius India. Est autem mel in aiundinibus collectum, gummium modo candidum, dentibus fragile, amplissimum mucis avellanæ magnitudine, ad medicinæ tanïum usum. Hæc Plin. De eadem re, tacito nomine (quod Arabicum est) Lucan.3. 257. Quique bibunt tenera dulces ab arundine succos. Senec. ep. 84. Ajunt, inveniri apud Indos mel in arundinum foliis, quod aut ros illius cæli, aut ipsius arundinis humor dulcis et pinguior gignat. Ex his colligufit }'oss. in Etymol., Salmas., Haräluin. été. aliud esse a saccharo nostrum zucchero, (cujus historiam habet Jo. Beckmannus in Comment. Soc. R. Gotting. T. 5.) quod ex arundinibus non colligitur, sed exprimitur, et igni coquitur, non statim collectum sumitur: et non in medicina solum, sed in cibis aene omnibus usum habet. - SACCÍBUCCIS, e, adject. φυσίγνα$o;, qui buccam magnam habet, velut sacci, bucculentus. Arnob. 3. p. 1 o8. Nonnullos turgentibus malis, aut buccarum tubulatione saccibucces. SACCINÉUS. V. SACCEUS. - SACCIPERIUM, ii, n. 2. czxxctiga, major crumena, et minoris marsupii receptaculum : ex sacco, et perd. Plaut. Rud. 2. 6. 64. Meum marsupium, quod plenum argenti fuit in sacciperio. Adde J^arron. Κ' Non. i2. όo., ubi in sacciperione pro in sacciperio legitur. SACCO, as, a. 1. passare per una pezza, colare, aaxx:%o, per saccum, vel linteum transmitto, percolo, liquo. Plin. 33.6. 34. Stibium tritum in aqua triplici libico saccant, fæcemque abjiciunt. Id. 2g. 2. 1 o. Frigidâ aqua lavantur, et in linteo saccatur. Martial. 2. 4o. Cæcuba saccentur, quaeque annus coxit Qpimi. siccentur legunt quidam, sed minus fecté. IIuc pertinet illud ejusd. 12. 6o. furbida sollicito transmittere Caecuba sacco. et Plin. 14. 22. 28. Sacco frangere vires vini. V. CASTRO §. 6. sAccùíÀRIUS, ii, m. 2. êgêvovgyö3 : a sacculo , quo pecunia. continetur. significat peculatorem, qui publicam pecuniam avertit. Ascon. in orat. Cic. contra C. Anton. et Catil. circa med. Equester, ordo pro Cinnanis partibus steterat, multasque pecunias abstulerat: ex qüo saccularii erant appellati. Ulp. Dig. 47. § 1. 7. Saccularii, qui vetitas in sacculis artes exercentes, partem subducunt, partem $ubtrahunt, plus quam fures puniendi sünt. Adde ibid. 18. i. Sunt, autem vetite artes magicæ, ut exponit Cujac. tit. 1 o. Observat. 27. sAccüLUS, i, m. 2. sacchettò, diminut. sacci, adxxtov, μα;cvτιον, βαλαντιον. Apul. 9. Met. a med. Promittit ei, de prædiis $uis sese daturum et frumenti et olivi aliquid, etc. Sacculo et utribus vacuis secum apportatis, etc. •| 2. speciatiim est parvus saccus, in. quo pecunia reponitur, borsa. Plin. 2. 51. 5a. Fulmine aurum, et 6 S ACCUS

aes, et argentum liquatur intus, sacculis ipsis nullo modo ambustis. Catull. 13. 7. nam iui Catulli Plenus sacculus est aranearum. h. e. pecunia omiiino caret. Juvenal. 14. 138. pleno turget cum sacculus ore, Crescit amor nummi. Id. 1 1. 26. Ignorat, quantum ferrata distet ab arca Sacculus. h. e. parva nummorum summa, quæ sacculo contineri potest, a magna vi pecuniæ, quæ in arca servatur: vel Ë patrimonii a toto censu. Adde Martial. 5. 39. et 1 1. 3., Ulp. Dig. 36. 3. 1. a med. et Paul. ibid. 29. etc. SACCUS, i, m. a. sacco, acixxoç , vas ex tela, vel corio, vel alia materia. Cic. 3. Verr. 38. Cum iste civitatibus frumentum, coria, cilicia, saccos imperaret. Alii leg. sagos. Phaedr. 2. 7. Mulus ferebat tumentes multo saccos hordeo. Colum. g. 15. ad fin. de melle liquando. Saligneus qualus, vel tenui vimine rarius contextus saceuis, inversæ metæ simìilis, qualis est quo vinum liquatur, obscuro loeo suspenditur. Id. • a. 17. Ficus recentes in junceis fiscellis, vel sparteis saccis percolant. Plin. 31. 9. 45. Sal in saccis aqua ferventi madefactus. ld. 29. 6. 39. Adeps §accatus lineis saccis. Veget. 3. Veterin. 58. extr.TCorpuis animalis multorum perfricatur manibus: saccis cooperiunt, ut sudet. •I 2. Saccus vinarius, quo vinum transmitutur, ut defæcetur, asperitatem exuat, suavius et blandius fiat, minusque capiti noceat. Plin. a4. 1. 1. Nitrosæ, aut amaræ aquæ, polenta addita mitigantur: qua de causa et in saccos vinarios additur polenta. Id. 1 9. 4. 1 9. n. 2. Inveterari vina, saccisque castrari. Id. i 4. 22. 28. et 33. 1. 34. Vini vires sacco frangere. Martial. 1 2. 6o. Turbida sollicito transmittere Cæcuba sacco. •I 3. Saccus nivarius, quo mive repleto transmissa aqua refrigeratur. Id. 14. 1 o4., cujus lenìma Saccus nivarius. Attenuare nives norunt et lintea nostra. Frigidior colo non salit unda tuo. • 4. Sæpe saccus est, quo reponitur pecunia, iuarsupium, crumena, saeculus, borsa. Horat. a. Sat. 3. i48. mensam poni jubet, atque Effundi saccos nummorum. Id. 1. ibid. 1. jo. comgestis undiqiie saccis Indormis inhians. Martial. 1 o. 74. Cum Scorpus (auriga) una quindecim graves hora Ferventis auri victor íí saccos. • 5. In illo Plauti Capt. 1. 1. 22. Vel ire extra portam Trigeminam ad saccum licet: ad saceum est ad crumenam maendicantium, et stipem in ea colligentium. Ita Lambin. Alii leg. ad sacculum eod. sensu. •| 6. Denique saceus dicitur vestis crassiore filo contexta, qua præcipue utebantur in AEgypto monachi in poenitentiæ signum, sine manicis, et presse eorpori adhærens. Hieronym. ep. 44. Saccus orationis signum atque jejunii est. Augustin. Enarrat. 2. in Psalm. 29. ad fin. Saccus de capris conficitur, et hædis. Paulin. Volan. carm. 35. 451. gravis hirto tegmine saccus. • 7. Est etiam cognomen R., ut L. Titinius I.. F. M. N. Pansa Saccus trib. mil. consulari potestate, ann. U. C. CCCLIV. et CCCLVIII. apud B. Borghesium M. Framm. de' Fast. &ons. T. 2. p. 92. et seqq. SÄCELLUM, i, n. 3. diminut. sacri, vcrôtov, locus parvus Deo sacratus cum ara, ut C. Trebat. apud Gell. 6. 1 2. definit. Fest. Saeella dicuntur loca Diis sacrata sine tecto. Qui locus consideratione dignus est. Inde enim discimus, sacellum esse, quod Græci dicunt xspißo\ov, hoc est conseptum, nempe locum sacrum tantummodo clausum muro. Cie. 1. Divin. 46. Exisse in quoddam sacellum ominis capiendi causa . Id. 2. Agr. 14. Sunt enim loca publica urbis, sunt sacelfa, etc. Juvenal. 13. 232. pecudem spondere sacello Balantem, et Laribus cristam promittere galli Non audent. Propert. 4. 3. 57. Flore sacella tego, verbenis compita velo. Ovid. 1. Fast. 275. Ara mihi posita est parvo conjuncta sacello. •I 2. Merito Gell. loc. cit. eundem Trebatium reprehendit, quod compositum putet a sacer et cella. Est enim simplex, et a sacro, diminutum verbum, ut a macer macellus, tener tenellus, pulcher pulchellus, etc. * SÄCELLUS, a, um, adject. diminut. sacri. Est cognomen R. Inscript. apud Murat. 1281. 1. Terentia T. F. Sacella. sÄGENÄ, et per syncop. scena, dolabra pontificalis. Fest. in Sces. na. Fortasse scribendum secena, ut sit a secando dieta. V. SCE1NA §. 1 o. SÄCER, cra, cram, adject. consacrato, santo, sacro, ispd<, ad I)eos pertinens, religiosus, consecratus, sacratus, sanctus: cui oponitur profanus. Qnidam putant esse Tuscam vocem. Gallus ÆÉ apud Fest. ait, sacrum esse quocumque modo atque instituto civitatis consecratum sit, sive ædis, sive ara, sive signum, sive locus, sive pecunia, sive quid aliud, quod Diis dedicatum atque consecratum sit. Quod autem privati suæ religionis causa aliquid earum rerum Deo dedicent, id pontifices Romanos non existimare sacrum. At si qua privata sacra suscepta sunt, quæ ex instituto pontificum stato die, aut certo loco facienda sint, ea sacra appellari tamquam sacrificium. Ille locus, ubi ea sacra privata facienda sunt, vix videtur sacer esse. Hæc Festus. Sallust. Catil. 21. ad fin. Sacra profamaque omnia polluere. Cic. 3. Leg. 13. in fin. Signa sacra et religiosa. Id. 13. Fam. 1 1. Sacræ ædés. Horat. a, öáíô. 29. Sacrum

SACER

silentium. h. e. pium, religiosum, venerationis plenum. Id. 4. ibid. 3. 28. Sacer vates. et ibid. 15. 25. Profestæ et sacræ luces. Propert. . 3. 1 1. sacræ fatalia lumina Westæ. et ibid. a 1. 3. sacræ fabricata

juvenca Cybebæ. et ibid. 14. 1 1. Nec tamen est quisquam sacros qui lædat amantes. h. e. qui se Veneri dicarunt, et in ejus tutela sunt. /irg. 7. Æn. 6o. laurus Sacra comam, multosque metu ser

vata per annos. Horat. Epod. a. 43. Sacrum focum lignis exstruere. h. e. sacratum Laribus. Ovid. 1 o. Met. 1 og. sacer Nymphis Carthæa tenentibus arva Ingens cervus erat. Id. 2. Fast. 53. mensis Qui sacer est imis Manibus. Plin. 16. 4. 5. Æsculus Jovi sacra. Cic. 3. }'err. 18. a med. llla insula eorum Deorum sacra putatur. h. e. iis Diis sacrata. Ascon. ibid. Elegit sacra dicere, quam quod in consuetudine est, sacrata. . •I 2. Sacrum est, res sàcra est. Plin. 1 1. 37. 55. Morientibus oculos operire, rursusque in rogo patefacere, Quiritium ritu sacrum est. T€ 3. In sacro esse, sacrum haberi. Plin. 18. 12. 3o. Prisco ritu fabacia suæ religionis Diis in sacro est. ^ 4. Sacram vitem appellat Enn. apud Charis. 2. p. 2 14. Putsch. et Horat. 1. Od. 18. i. , quia vini múltus usus in sacrificiis: et quia Baccho monstrante coli cœpit, eique sacrata est. • 5. Sacravia in urbe Roma, in ejus regióne quarta, incipiebat ab amphitheatro, et per vicinos hortos juxta Basilicam Constantinianam et forum Caesaris in Capitolium tendebat. Quidam, ut ait Fest., appellatam esse existimant, quod in ea foedus ictum sit inter Romulum ac Tatium. Cujus rei signa stabant Servii tempore, Romulo a parte Palatii, Tatio a Rostris veniente, ut ipse docet ad 8. Æn. 641. Alii putant, eod. Festo teste, et Varr. 4. L. L. 8., sic dictam, quod eo itinere utantur sacerdotes idulium (lege in Capitolium pro äää) sacrorum conficiendorum causa. Eadem sacer clivus dicitur ab Horat. 4. Od. 2. 33. et a Martial. 1. 7 1. et 4. jg., et via a sacris ab Qyid. 3. Trist. u. 28. Hæc est a sacris quæ via niömen habet. Sunt quidam qui scribunt sacravia. V. sAcR AVIENSIS. • 6. Sacer mons appellatur trans Anienem paulo ultra tertium milliarium : quod eum plebes, cum secessisset a patribus, creatis tribunis plebis, qui sibi essent auxilio, discedentes Jovi consecraverunt. Fest., Liv. 2. 32. et Cic. Brut. 14. q. 7. Sacrum ver. V. in WER §. 5. • 8. lnter sacram, religiosum, et sanctum discrimen est. V. REI,IGIOSUS §. 3. • g. Sacrum, i, absolute, et Sacra, orum, sacrificium , res divina, cæremoniae, et cultus, et signa Deorum. Horat. 3. Od. 2. 26. qui Cereris sacrum Vulgarit arcanae. Propert. 4. 9. 43. Junoni sacrum facere. Phædr. 4. 1 o. Sacrum accendere. h. e. victimam, aut ignem in sacris. Sallust. Catil. 23. Sicut in solemnibus sacris fieri consuevit. Hirt. B. Aler. 32. a med. Sacris omnibus prolatis, quorum religione precari offensos iratosque animos regum erant soliti. Propert. a. 15. 17. Sacra Dianae suscipere. Cic. Dom. 14. a med. Rex sacrorum. V. SACRUM. • 1 o. Poetae sacra vocant carmina sua, et versificandi facultatem et vim divinam, quam habere se jactant. Ovid.

4. Trist. 1 o. 1 9. At mihi jam puero cęlestia sacra plaeebant: Inque

suum furtim Musa trahebat opus. Pers. prol. 7. Ad sacra vatum carmen affero nostrum. Martial. 7. 65. Sacra cothurnati non attigit ante Maronis, Implevit magni quam Ciceronis opus. •| 1 m. Sic et

[ocr errors]

5. 69. de Cicerone. Quid prosunt sacræ pretiosâ silentia linguæ ? Id. 8. 56. Ingenium sacri miraris abesse Maronis. •I 1 2. Adulatio et imperatoribus tribuit. Id. 7. 99. Namque solent sacra Cæsaris aure frui. et 6. 76. Ille sacri lateris custos, etc. Hinc illa freqnentissima in utroque Codice Justiniano, et Theodosiano, sacra domus, sacræ largitiones, sacra scrinia, sacer comitatus, vice sacra cognoscere, etc. •I 13. Hujus adulationis initia Tiberii temporibus fuere, qui, ut narrat Suet. Tib. 27., eum reprehendit, qui sacras ejus occupationes dixerat. V. et Tacit. 2. Ann. 87. •| 14. Interdum sacer est detestabilis, exsecrandus. Festus: Homo sacer is est, quem populus judicabit ob maleficium: neque fas est eum immolari: sed qui occidit, parricidii non damnatur. nam lege tribunicia prima eavetur : Si quis eum, qui eo plebiscito sacer sit, occiderit, parricida ne sit. Ex quo quivis homo malus atque improbus, sacer appellari solet. Hæc Fesius. Ratio sic appellandi est, quia Diti patri, vel Jovi, vel alii Deo consecratus per populi judicium fuerat. Mos enim erat, ut quos vellent impune .£É eorum corpora alicui Deo, præcipue vero fnferis devoverent. Quem morem Servius ad 3. Æn. 57. tractum ait a Gallis. quoties enim Massilienses pestilentia laborarent, unus se ex pauperibus offerebat, alendus anno integro publicis et purioribus cibis. Postea verbenis et vestibus sacris ornatus circumducebatur per totam urbem cum exsecrationibus, ut in ipsum recideremt mala totius civitatis: et sic præcipitabatur. (Alii leg. projiciebatur: alii prosiciebatur.) Hoc autem id Petronio (Satyr. 141.) lectum est. IIæc Servius. Simile quiddam habes apud Suei. Cal. 27. V. PHARMACUS. Causam, cur sacrum istum hominem jus fueris occidi, cum res sacras alioquin violare sit nefas, (unde Tibull. s. a.

[ocr errors]

S A CERDOS

27. Quisquis amore tenetur, eat tutusque, sacerque Qua libet: insidias non timuisse decet.) affert Macrob. 3. Saturn. 7: ad fin., quia veteres nullum animal sacrum in finibus suis esse patiebantur, sed abigebant ad fines Deorum, quibus sacrum erat: animas vero sacratorum hominum Diis debitas existimabant; et sic quam primum ad eos mittendas arbitrabantur. Liv. 3. 55. Ut qui tribunis plebis, ædilibus, judicibus, decemviris nocuisset, ejus caput Jovi sacrum esset. Plaut. Bacch. 4. 6. 13. Ego sum malus, ego sum sacer, scelestus. Id. Poen. prol. 8g. Vendit has homini, si leno est homo, quantum hominum terra sústinet, sacerrimo. Horat. 2. Sat. 3. 181. intestabilis et sacer esto. Afran. apud Mon. 4. 431. O sacrum scurram et malum ! Turpil. ibid. Ëtiamne irrides me pessime ac sacerrime? hirg. 1 1. Æn. 271. Quam facile accipiter saxo sacer ales ab alto Consequitur pennis sublimem in nube columbam. Ubi Servius. Sacer ideo , quia Marti consecratus accipiter; aut quia avibus exsecrabilis; aut, quod verius est, Graecum nomen expressit. nam i$pa3 dicitur. Stat. 1o. Theb. 8o4. Unde hic mortis amor? quae sacra insania menti? J/irg. 3. Æn. 56. quid non mortalia pectóra cogis Auri sacra fames?_| 15. Tribuitur et rebus inanimis, quæ malæ, et noxiæ. Id. 9. ibid. 109. ratibus sacras depellere tædas. Alii leg. saeris. et 6. ibid. 573. horrisono stridentes cardine sacræ Pandüntur ortæ. Catull. 7i. 1. Sacer alarum hircus. ld. 14. 1 a. Dii magni, Éiiî et sacrum libellum! Stat. 2. Theb. 297. Sacrum aurüm. Turpil. apud Mon. loc. cit. Sacerrimum domiciliüm. Horat. Epod. %. 19. Ut immerentis fluxit in terram Remi Sacer nepotibus cruor. . e. qui civilium discordiarum ac bellorum causa fuit. •I 16. Similiter sacrum dicitur quidquid religione, aut opinione horrendum, aut alioquin terribile atque reconditum obscurümque est: præser. tim si a Diis venire credätur. Val. Flacc. 1. 798. sacer efferä raptet Corda payor. et 4. 185. Arma sacra metu. et j. 165. sacro freta'veneno Medea, et 8. 25. Nemoris sacra nox. • i 7. Sacer ignis apud Virg. 3. G. 566. eadem ratione dicitur. V. IGNis §. 8. j 18. Sacer morbus, epilepsia. V. MORBUS §. a. •I 1 g. Sacra etiam vulgus appellat, quæ majora sunt, inquit Cæl. Aurel. 1. Tard. 4., qua Fatione os sacrum, ispôv άστéo» anatomici appellarunt illud, quod imum ventrem sustinet, et os coacarum dicitur a Cels. 8. 1. a med. % ao. Sacer, vetitus, proibito. Imp. Justinian. Cod. 3. 43. 3. a med. Non eniw solum bella bene ordinámus, sed et res sacras ludicras. h. e. alearum lusum. •I 21. Huc pertinere potest, quod sacros fluctus dixit /al. Flacc. 1. 632. maré nondum tentaturh navibus, quasi Dii vetuerint ab hominibus navigari, et sacrum sibi reservaverint. £ademque ratione Sil. 3. 5o 1. saöros fines et 4. jo. sacras rupes Alpes significans ante Annibalem nunquam transitäs. •I 22. oiim sacris, e, dictum est. Festus : Sacremi porcum dici ait Verrius, ubi jam a partu habetur purus. Varr. 2. R. R. 1. a med. Porci puri ad sacrificium, ut immölentur, olim appellati sacres. quos äppellat Plautus, cum ait: Quanti sunt porci sàcres? et ibid. 4. a med. Porgi, qui a f;; decimo die habéntur puri, (Harduinus ex hoc loco Plinii 8. 51. 77. Suis fetus sacrificio ílie quinto purus est, pecoris die octavo, bovis trigesimo: /arronis loéum corrigendum putat.) ab eo appellantur ab antiquis sacres, quod tum ad säcrificium idonei dicuntur primum. Adde Plaut. Men. 2. a. 16. et Rud. 4.6.4. •I 23. Comp. Sacrior non habetur, ut et Varro 7. R. R. 3g. et usu$ docet. Sup. Sacerrimus V. supr. §. 14. et 15. ei apud Ovid. g. Heroid. a59. Deprecor hoc unum pér jüra sacerrima lecti. SÄCERDOS, otis, m. et f. 3. sacerdote, sacerdotessa, iegsùç, íéfetz, qui Deo dicatus est ad rem divinam faciendam, minister sagrorum, flamen, antistes: item augur. Cic. 2. Leg. 8. Sacerdotum duo genera sunto: unum quod præ$it cæremoniis ét sacris: alterum quod interpretetur fatidicórum, et vatum effata incognita, cum sematus populusque adsciverit. Id. 7. Verr. 45. Sacerdotes Cereris, atque illius fani antistites, probatæ ac mobiles mulieres. Id. Font. *7- Prospicite, ne ille ignis æternus, etc. sacerdotis vestræ lacrismis exstinctus esse dicatur. Id. Dom. 1. Si ullo tempore magna cagsa sacerdotum populi R. judicio ac potestate versata'est, etc.'O. vid. 5. Fast. 573. Ve$tæque $acerdos. Yirg. 3. Æn. 8o. Rex Anius, rex idem hominum, Phœbique sacerdos.`Suet. Claud. 22. In cooptandis per eollegia sacerdotibus. Plin. 2. ep. 1. Illo die, quo sacerdotes solent nóminare, quos dignissimos $acerdotio judicánt, me $mper nominabat. h. e. aügures. Adde 4. ep. 8. •I i. Adjective. Virg. 1. Æn. 277. donec regina sacerdós Marte gravis geminam partu dabit Ilia prolem. £ìj. 2. 124. eaetr. Mihi fratrique meo, Proxime a nobilissimis ac sacerdotibus viris, destinari prætoribus °ontigit. W 3. Translate. Cic. Seaet. 17. Res erat mihi cum scur*afuga scorto, cum sororis adultero, cum stuprorum sacerdote, cum venefico, etc. “| 4. Est etiam cognomen R., üt C. Licinius Sacerdos P'%£o£ Siciliae ante Verrem, apud Cic. Planc. 1 1. et 3. Werr. 41.

[ocr errors]

SACERD OTIUM 7

Sacerdos. . • 5. In genit, plur. scribitur etiam sacerdotium pro sacerdotum in Inscript. apud Marin. Iscriz. Alb. p. a6., quàm lege in PRINCEPS §. 7. T. SÄCERDOTÄLis, et Sacerdotialis, e, adject. sacerdotale, ispar* xός, ad sacerdotem pertinens. Plin. 7. ep. 34. Sacerdotales ludi. h. e, qui edebantur a sàcerdotibus, inito honore, ut ab Augusto in pontificatu maximo, ut est apud Suet. Aug. 44. ad fin. Macrob. 3. Saturn. 5. Eximii vocabulum non poeticum émti$stov, sed sacerdotale nomen. h. e. a sacerdotibus, honoris causa, usurpatum. •I 2. Sacerdotalis absolute, seu sacerdotalis vir dictus est, cadentis Latinitatis tempore, qui provinciæ alicujus sacerdos primarius erat; cum flamen diceretur, qui alicujus tantum civitatis [sacris præerat. His sacerdotalibus post Christianæ religionis promulgationem, cum nempe Ethnicorum sacrificia, et Deorum simulacra e templis essent sublata, nihil aliud reliqui concessum ab imperatoribus Christianis est, quam ut ludos propriis sumptibus publice ederent; hinc ann. a Chr. n. CCCC. civitates Africæ proconsularis legatum ad Honorium Aug. miserunt rogantes, ut familias simgulas iterati hujus sacerdotii, seu ludorum curationis, quæ annua erat, incommodis liberaret, quod ex lege Impp. Honor. et Arcad. Cod. Theod. 1 2. 1.

166. constat. Iidem Impp. ibid. 145. Africani sacerdotales Cartha

gini restitui, ibique arbitratu suo agere (ludos) cum favorabili editione placuit. Impp. Honor. et Theodos. Cod. Theod. 16. 1 o. 2o. Sacerdotales paganæ superstitionis competenti coercitione subjacere præcipimus, etc. Tertull. Spectac. 1 1. Quid ergo mirum, si apparatus agonum idololatria coiìspurcat de coronis profanis, de sacerdotalibus praesidibus, de collegiariis ministris? Ammian. 28. 6. ante med. Occisis decurionibus multis, inter quos Rusticianus sacerdotalis, et Nicasius enitebat ædilis. Inscript. apud Grut. 2o. 3. P. Cejonius D. C. Poe. sacerdotal. We. h. e. decurio coloniae Poetoviensis, sacerdotalis, vir egregius. Alia apud eund. 325. 12. Ti. Cl. Honoratianus Castrensis Morini in civitate sua sacerdotalis. Alia apud Orell. Coll. Inscr. Lat. n. 4981. C. Paternius Postuminus Dec. C. Taunensium, vir sacerdotalis, pragmaticus. •| 3. Sacerdotalis etiam dicitur, qui sacerdotio provinciæ jam functus fuit. Imp. Constantin. Cod. Theod. 12. 5. 2. Sacerdotales, et flamines perpetuos, atque etiam duumvirales ab annonarum præposituris inferioribusque müneribus immunes esse præcipimus. Inscript. apud Grell. loc. cit. n. 1 1 o8. Masclinio Materno Dec. C. A. (h. e. decurioni coloniae Agrippinae), aedilicio, duumvirali, curatoricio, sacerdotali, et ex comitibus Masclinius Leo patri benemerit. fecit , Decentio Cæs. et Paulo Cos. h. e. ann. a Chr. n. CCCLII. q. 4. Scribitur etiam sacerdotialis in Inscript. apud Murat. 161. 4. Lali publici sacerdotialis cineribus locus. Avonia Aphrodisia conjugi benemerenti fecit. Luius in Epitaph. Sever. p. 3. et in Dissert. T. 2. p. 93. existimat, Ê. Lalum fuisse publicum, h. e, servum sacerdotum, nempe augurum, qui præcipüe ita appellabantur; sacerdotialis vero esse vocem ex sacérdotió derivatâm, quo nomine collegium sacerdotum intelligatur, ut servitium numerum aliquem servorum, et satellitium satellitum multitudinem significat. At Marinius Frat. Arv. p. 213. putat, sacerdotialis hic significare illum, qui sacerdos antea fuerit, postea esse desierit, et Lali positum pro L. Ali, et Publici esse illius viri cognomen. Viderint eruditi, quid amplectendum; ego vero a Lupio standum arbitror. SÄCERDÖTISSÄ, æ, f. 1. sacerdotessa, igpsta, mnlier, quæ sa• cerdotio fungitur. Massur. Sabin. apud Gell. 1 o. 15. Eaedem ferme cæremoniæ sunt, quas flaminicas sacerdotissas Diales seorsum ajunt observitare. Ita legitur in quibusdam editionibus: in aliis vero, iisue emendatioribus t6 sacerdotissas deest. Affertur etiam a quibusiii, lexicographis Inscript. apud Grut. 325. 1 o., in qua sacerdotisperpetuæ legunt, sed ibid. legitur sacerdotis perpetuæ. - §ÄCERDÖTIUM, ii, n. 2. sacerdozio, isgoa jwm, sacerdotis dignitas, et officium. Cic. Dom. 53. Cum Liciniâ Virgo Vestalis, summo loco nata, sanctissimo sacerdotio prædita, T. Flaminino, Q. Metel]o Coss. aram, et ædiculam, et pulvinar sub sacro saxo dedicasset. Id. ibid. 52. Sacerdotium inire. Id. ibid. 14. In sacerdotium venire. Id. ibid. 4o. Publicis sacerdotiis præesse. Id. 2. Agr. 7. Sacerdotia mandare. •I 2. Significat etiam sacerdotis proventum. Nam apud Gentiles sacerdotia fuerunt, qualia nos minus Latino in hac significatione vocabulo beneficia appellamus. Sacerdotiorum autem duo fuerunt genera : unum quod sacris esset addictum locis, quæ reipublicæ, aut principum, àut pontificum collegii collationis essent : alterum, quod ædis, aut sacelli juris esset a patre familias ea ratione erecti, dedicatique, ut et sacrorum cura, et fructuum ipsius sacerdotii perceptio ad solam gentem familiamque suam perpetuis successiónibu§ devolveretur. Liv. g. 29. a med. Gens Poiitiâ, cujus ad aram Herculis familiare sacerdotium erat. Liv. 3o. 26. ad fin. In ejus locum pontifex (nam duo sacerdotia habuit) Ser. Sulpitius Gal

[ocr errors][merged small]

'.est: deinde quod sacerdotium ipsum cum priscum et religiosum,

tum hoc quoque sacrum plane et insigne est, quod non adimitur vi*venti. SÄCERDOTÜLÄ, ae, f, 1. minor, seu parva sacerdos. Warr. 4. I. L. 29. ad fin. Dictum capital a capite, quod sacerdotulæ in capite etiam nunc solent habere. Fest. in Flaminia. Flaminia dicebatur sacerdotula, quæ flaminicæ Diali praeministrabat. /eranius apud eund. in Oleium. Sacerdotula in sàcrario Martiali fecit oletum. SÄGERSANCTUS, a, um, adject. sacrosanctus. Tertull. Cor. mil. #3; sub fin. Quam sacersanctus, quamque honestus ac mundus sit habitus iste, etc. §ÄCES, æ, m. 1. et Sacæ, arum, m. plur. 1. Χαχης, Σάxαι, populi Scythiæ, in orientali latere Caspii nìaris, ubi nunc Sarmacànda regnum esse creditur. Plin. 6. 1 j. 1 g. Catull. 1 1. 5. Sive in Hircanos, Arabasque molles, Seu Sacas, sàgittiferosque Parthos. Claudian. 1. Laud. Stilich. 156. hic crine ā, Armenius, hic picta 8aces, fucataque Medus, Hic gemmata niger tentoria fixerat Indus. SÄCOMÄ, ätis, n. 3. peso, contrappeso, romano, aijxopo, et Dorice adxt»μα, ἐequipondium, quod in altera stateræ parte opponitur ad æquilibrium aliéujus rei faciendum. /itruv. g. 3. Aureâiî coronam votivam immani pretio locavit faciendam, et aurum ad sacoma appendit redemptori. Is ad tempus opus manufactum subtiliter regi approbavit, et ad sacoma pondus corónæ visus est praestitisse. h. e. eodem pondere aurum elaboratum reddidit, quo infectum acceperat. Id. ibid. 9. sacoma saburrale vocat pondus àppensum horologio. contrappeso. * SÄCOMÂRIUS, ii, m. 2. pesatore, idem ac ponderator, seu potius sacomatum confector et éxactor. Inscript. äpud Murat. g7j. 4. §tlaccius A. L. Mario mensor, idem sacomarius. Adde aliam àpud Fabrett. p. 73 1. n. 45o., et apnd Gor. Inscr. Etr. T. 1. p. 3o8. n. 5o. SACONDIQS, ii, m. 2. apud Indos est genus amethysti colore ad hyacinthum descendentis: quem colorem illi sacon vocant. Qui si dilutior sit, sagapenos vocatur. Plin. 37. g. 4o. SAC0PENIUM, ii, n. 2. succus herbàe ferulaceæ, et ipse frutex, unde manat. Plin. 19. 8. 52. Sacopenium et ipsum in hortis qui. dem nascitur, sed medicinæ tantüm. Id. 2o. i8. 75. Sacopenium, quod apud nos gignitur, in totum transmarino alieiiatur. Illud enim ammoniaci lacrimæ simile, sagapenum vocatur. Prodest laterum et pectoris doloribus, convulsis, iussibus, etc. sAcos. v. sAcoNDios. SÄCRÄMENTUM, i, m. 2. cosa sacra, res sacrata: a sacro, as, unde sacramen, sacramentumr, ut a levo levamen, levamentum, etc. Hinc priscis Latinis fuit pecunia, quam litigantes in loco sacro, vcl apud pontificem deponebant, deposito, pegno. Qua de re ita Varro 4. L. L. sub fin. Ea pecunia, quæ in judicium venit in litibns, sacramentum a sacro. Qui petebàt, et qui inficiabatur, de aliis rebus uterque quingentos æris âd pontificein deponebant: de aliis rebus item certo alio legitimo numéro assium. Qui judicio vicerat, suum sacramentum a sacro auferebat: victi ad ærarium redibat. Festus : Sacramentum æs significat, quod poenæ nomine penditur, sive eo, qui interrogatur, sive conteiìditur. Id in aliis rebus quin$. assium est, in aliis rebus quingentorum, inter eos, qüi juicio inter se contenderent. Qua de re lege L. Papirii uribuni plebis sanctum est his verbis: Quicumque prætor posthac factus erit, qui inter cives jus dicet, tresviros capitales (alii monetales) populüm rogato, iique tresviri capitales, quicumque posthac facti erunt, sacramenta exigunto, judicantoque, eodemque jure sunto, uti ex legìbus, plebeique scitis exigere, judicare, esseque oportet. Pergit 4'estus : Sacramenti autem nomine id æs dici coeptum est, quod, et propter ærarii inopiam, et sacrorum publicorum multitudinem consumebatur id in rebus divinis. Ascón. in 3. Verr. g. Cum in rem aliquam agerent litigatores, et pœna se sacramenti peterent, etc. * 2. Ex hoc more litigantium dëponendi pecuniam, nie calumniato

' res impune discederent, factum est, ut §acramentum pro causa,

vel controversia usurparetur, seu pro litis genere simili §ponsionis.

Cic. 1. Orat. 1 o. Agerent enim tecùm lege primum Pythagorei, vin- ! raves, quibuscum tibi !

dicarentque ornati homines in dicendo, et justo sacramento contendere non liceret. Id. Caecin. 35. Cum Aretinæ mulieris libertatem defenderem, et Cotta decemviris religionem injecisset, non posse sacramentum nostrum justum judicari, étc. Id. IMil. 27. Qui non calumnia litium, non injustis vindiciis äc sacra£mentis alignos fundos, sed castris, exercitu, signis inferendis petebat. Id. Dom. 29. ad fin. Si deceúviri sacraméntum in libertátem

[ocr errors]

SACRARIUM

injustum judicassent. •I 3. Sæpe est jusjurandum, quod sacrum$ maxime habetur: item id quod jurejurando affirmatur aut fit, et obligatio jurejurando contracta, giuramento, sacramento, saramento, ápxog, dpxop.datov: et præcipue dicitur de eo, quo se milites nomina dantes reipublicæ strenuam et fidelem operam daturos, et militarem disciplinam servaturos pollicentur. Liv. 22. 38. discrimen tradit inter sâcramentum, et jusjurandum militare: illud fuisse jurationem ab ipsis militibus inter se sua voluntate factam : hoc legitimam jurisjurandi adactionem singulorum militum coram tribunis suis. quam rem tangit etiam Frontin. 4. Strateg. 1. Distinguit etiam Servius ad 8. Æn. 1. inter sacramentum, et conjurationem . Sacramentum vocat legitimam militiam eorum, qui singuli jurabant pro republica se esse facturos; nec discedebant, nisi completis stipendiis: conjurationem, cum subito ad vexilla vocati, ut fiebat in tumultu, simul omnes jurabant. Formulam sive jurisjurandi, sive sacramenti ex Cincio recitat Gell. 16. 4. Erudite admodum his de rebus, et fuse disputat Schelius in not. ad Polyb. c. 1. de sacram.T. 1 o. Antiquit. Rom. Grævii p. 1 172. Porro varii sunt in hac voce loquendi modi. Cic. 1. Offic. 1 i. a med. Cato ad Pompilium scripsit, ut si (filium) pateretur in exercitu remanere, secundo eum obligaret militiæ sacramento, quia, priore amisso, jure cum hostibus pugnare non poterat. Cæs. 1. B. C. 23. ad fin. Milites Domitianos sacramentum apud se dicere jubet. et ibid. 86. eaetr. Ne quis invitus sacramentum dicere cogatur. (Sic Liv. 4. 53. sub init. Nemo invitus sacramento diceret. et Plin. io. ep. 38. Ut jam dixerant sacramento militari.) Id. Caes. 6, B. G. 1. Ut quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire juberet. Id. 2. B. C. 32. a med. Ut eo neglecto sacramento, quo nunc tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis sublatum est. /al. Mar. 6. 2. n. 2. Juventus ultro nomina sua militari sacramento obtulit. Suet. Ver. 44. Citare tribus ad sacramentum. Liv. 4. 5. et Tacit. 3. Hist. 58. et 1. Ann. 37. Sacramento milites adigere. Id. ibid. 42. et Suet. Aug. 24. Imperat9ris sacramentum detrectare. Id. Galb. 1 o. ad fin. mutare. Tacit.3. Hist. 42. exsuere. et 4. ibid. a 1. accipere. et 16. Ann. 13. sub fin• JEtate fessos sacramento solvere. Id. î. Hist. 5. Miles urbanus I9ggo Cæsarum sacramento imbutus. h. e. qui diu sub Caesaribus militaverat. et 2. ibid. 81. Ante idus Julias Syria omnis in eodem sacramento fuit. h. e. una cum exercitu in Vespasiani verba juravit. ALiv. 28. 27. Sacramenti religionem rumpere. Sil. 1 o. 448. Obstringunt animás patriæ, dictataque jurant Sacramenta Deis. Juvenal. 16. 35. Præmia nunc alia, atque alia emolumenta notemus Sacramentorum. h. e. miliuiae. •| 4. Extra rem militarem Festus: Sacramento dicitur, quod jurisjurandi sacratione interposita actum est: unde quis sacramento dicitur interrogari, quia jusjurandum interponitur. Petron. Satyr. 1 1 7. In verba Eumolpi sacramentum juravimus, uri, vinciri, verberari, etc. et ibid. 8o. Sacramentum amicitiæ delere. Horat. 2. Od. 1 7. 9. non ego perfidum Dixi sacramentum. Plin. 1 o. ep. 97. de Christianis. Se sacramento non in scelus aliquod obstringere, sed ne furta, ne adulteria, committerent. Apul. 5. Met. Si quod inesset mutis animalibus tacitum ac naturale sacramentum. h. e. consensio, conspiratio, societas, qualis est inter milites ejusdem sacramenti. Id. ibid. sub init. Priusquam iste elaberetur ad gravissimumjudicii vestri sacramentum, eum curavi producere. h. e. fidem ac religionem jurisjurandi, qua vos judices tenemini de criminibus reorum judicare. ' • 5. Ecclesiæ scriptoribus Tertullian., Hieromym. etc. est mysterium, res sacra, signum sensibile rei sacræ latentis, Prudent, ponit pro ipso verbo Dei, 1 ο. τspi ats;. 18. Nolite verba, cum sacramentüm meum Erit canendum, providenter quærere. Arnob. respicit ad sacramentum militare, cum ait 2. p. 45. Malunt exheredari a parentibus liberi, quam fidem rumpere Christianam, et salutaris militiæ sacramenta deponere. SACRÀNI, orum, m. plur. 2. populi Latii. Unde Sacranæ acies. Virg. 7. Æn. 790. Et Sacranæ acies, et picti scuta Labici. Festus : Sacraai appellati sunt Reate orti, qui ex Septimontio Ligures, Siculosque exegerunt. nam vere sacro mati erant. Serv. ad loc. }'irg. cit. Dicunt, quendam Corybantem venisse ad Italiam, et tenuisse ea loca, quæ Urbi vicina sunt: et ex eo populos ducentes originem , Sacranos appellatos. nam sacrati sunt Matri Deum Corybantes, Alii Sacranas acies Ardeatium volunt, qui aliquando cum pestilentia laborarent, ver sacrum voverunt: unde Sacrani dicti sunt. Hæc Servius. * SACRÄRÜÄ, ae, f. 1. sagrestana, sacrarii custos. Inscript. apud

[ocr errors]
[ocr errors]

quo sacræ res ponuntur: quod etiam in ædificio privato essc potest*.

[ocr errors][graphic]
[ocr errors]

et solent, qui liberare cum locum religione volunt, sacra inde evoeare. Serv. ad 1 2. Æn. 1 99. Sacrarium proprie locus est in temÉ; in quo sacra reponuntür : sicut donarium est, ubi ponuntur obata. Apud Ovid. 16. Met. a v. 691. hujusmodi sacrarii descriptio habetur. Sepicbatur secespita, h.Te. repagulo, seu reticulo æneo, in quo tubi felinquebantur, per quos sacra manibus tangere lice• bat, ut docet Fest. in Secespitam. •| 2. Ponitur, etiam pro sacello, locoque sacrato, oratorio, cappella, sive publicus sit, sive in privatorüm ædibus constitutus. Cic. Mil. 51. sub fin. Ante ipsum Sacrarium Bonæ Deæ, quod est in fundo T. Sextii Galli, primum illud vulnus accepit. Sùet. Aug. 5. Natus est regione Palatii, ad Capita bubula, ubi hunc sacrarium habet, aliquanto pgst quam exces$it, constitutum. Cic. 13. Fam. 2. C. Aviatio Euandro, qui habitat in tuo sacrario, multum utor. h. e. in ea parte ædium tnarum, in qua sacrarium habes. Adde 6. Verr. 2. Hinc seryus ab sacrario est infer officia domus Augustæ, in Inscript. apud Murat. 893. 6. et 909. 8. • 3. Item pro interiore, et sanctiore parte templi, ut adytum : et pro ipso templo. Martial. 7. 73. sacraria Vestæ. Hinc Juppitcr apud Stat. 3. Theb. vocat cælum 246. Arcem hanc æternam, mentis sacraria nostræ. et /irg. 12. Æn. 1 99. juro Vimque Deum infernam, et duri sacraria Ditis. •| 4. Trànslate. Cic. 1. Catil. 9. sub fìn. Aquilam illam argenteam, cui domi tuæ sacrarium scelerum tuorunì constitutum fuit, scirem esse præmissam. Adde a. ibid. 6. ad fin. Senec. 7. Quæst. nat. 31. Arcana naturæ non promiscue, nec omnibus patent: reducta, et in interiore sacrario clausa sunt. J^al. Mar. 6. 5. n. 4. Cottam in tribunatu, quasi in aliquo sacrario latentem, tribunicia inde justitia extraxit. Propert. 3. 23. 1 9. Mens bona, si qua Dea es, tua me in sacraria condo. Symmach. Laud. in Valentinian. (edente iterum A. Maio) 2. 22. Nusquam majus silentium, quam in sacrariis litterarum. h. e. in rhetorum scholis. _ •I 5. Sacrarium, signum cæleste, V. in ARA §. 9. SÄCRÄRtUS, ii, m. 2. sagrestano, custode, isgopù\α3, sacrarii custos. Inscript. apud Grut. 3o8. 1. Q. Tullius Q. F. pgntifex sacrarius Junonis Quiritis. Adde 1 o88. 9. et aliam apud Murat. 963. 3. Marin. Frat. Arv. p. 2g4. de allata vocis interpretatione subdubitat; quid vero de eademi voce ita sentiat, minime protulit. * SACRÄTÉ, adverb. veligiosamente, religiose. Augustin. ep. 22. sub fin. Aliud bene, aliud sacrate vivere. Id. à. Doctr. Christ. 16. An magis sacrate accipiendus sit numerus. h. e. mystice. SÁGRÄTIO, onis, f. 3. consecrazione, ciptêgtoai;, consecratio . Macrob. ad illud Virg. 1 o. Æn. 41 g. Injecerè manum Parcae, telisque sacrarunt Euandri, 3. Saturn. 7. a med. Ex manus injectione pæne mancipium designavit: et sacrationis vocabulo observantiam divini juris implevit. Fest. in Sacramento. Sacramento dicitur, quod jurìsjurandi sacratione interposita actum est. SÄCRÂTOR, oris, m. 3. qui sacrat, ut Sacrator justitiæ, Augustin. ep. 14o. SÄGRÂTUS, a, um, particip. a sacro : consecrato, sacro, isgo$si:, consecratus, sacer. Virg. 1 2. Æn. 2 13. tum rite sacratas In flammam jugulant pecudes. Ovid. 3. Art. am. 389. Visite laurigero sacrata Palatia Phoebo. ld. 2. Trist. 552. Et tibi sacratum sors mea rupit opus. Martial. 9. 1 7. Pergameo posuit dona sacrata Deo. Tibull. 1. 5. 42. Et dare sacratis oscula liminibus. 'j. 2. Æn. 105. Sacratum templum. et 3. ibid. 37 1. caput. Martial. 4. 1. Cæsaris alma dies, et Iuce sacratior illa, Conscia Dictæum qua tulit Ida Jovem. Plina. 33. 4. 24. Numen gentibus illis sacratissimum. et 37. 1 o. 6o. Hammonis cornu inter sacratissimas Æthiopiæ gemmas. Cajus Dig. 38. 1 7. 9. Sacratissimi principis nostri oratione cavetur. Mamertin. Paneg. ad Maaeimian. 1. et Genethl. 6. Sacratissime imperator. Maerob.3. Saturn. 7. ad fin. Animas sacratorum hominuim Diis debitas aestimabant. h. e. sacrorum. V. in SACER §. 14. • 2. Sacratæ leges sunt, quibus sanctum est, ut qui adversus eas fecerit, sacer aliéui Deo sit cum familia, et pecunia. Ita Festus. Hujusmodi fuerunt, quas scivit plebs jurata in monte sacro, cum secessisset a patribus, ut narrat }. 2. 33., ut plebi sui magistratus sacrosancti essent, quibus auxilii latio adversus consules esset: neve cui patrum caperé eum magistratum liceret. Aliæ etiam fuere, ne de capite civis R. nisi centuriatis comitiis agi posset: ne privilegia irrogäri liceret. Hujusmodi fuit etiam lex militaris ; ne cujus militis scripti nomen, nisi ipso volente, deleretur: lata ob secessionem milituin, dictatore M. Valerio Corvo, ut Liv. 7. 41. refert. Etiam alii populi suas leges sacratas habuere, ut Volsci et £qui, apud eund. Z. 26. Ligures, 36. 38. et Samnites, apud Plin. 34. 7. 18, de quibus Liv. 1 o. 38. legendus est. Cic. Sert. 7. Tetra, immanisque bellua constricta legum sacratarum catenis. Id. Dom. 17. Vetant leges saoratæ, vetarii XII. Tabulae, leges privatis hominibus irrogari, id est enim privilegium. Adde 3. Qffic. 31. et fragm. pro C. Cornel. majest., 'eo apjid Ascon. et ip$um Ascon. ibid. et liy. a. 54. sub /in. Tom. I /^.

S A CRIFICO 9

j • 3. Lata significatione sacratæ dicuntur quæcumque leges sanctio

res et graviores. /irg. a. Æn. 457. Fas mihi Grajorum sacrata resolyere jura. Gell. 1 2. 4. Pro antiquis sacratisque amicitiæ legibus. $ 4. Sacrata etiam dicebatur mulier, quæ honori alicujus huminis dedicabatur. Inscript. apud Grut. 3o9. 3. Fabiæ Acoiiiæ C. F., uxori Vettii Praetextati V. C. Præf. et consulis designati, sacratae apud Eleusinam Deo Baccho, Cereri et Corae. • 5. Ita etiam vocatæ sunt apud Christianos virgines Deo devotæ. Inscript. apud Grut. 1 o55. 2. Virgo sacrata Deo Manlia Dædalia. Ammian. i8. 1 o. ad fin. Sapor Parthorum rex inventas quoque virgines Christiano ritu cultui divino sacratas, custodiri intactas, et religioni servire solito more, nullo vetante, præcepit. Prudent. 2. τερ) στερ. 3o 1. Cernis sacratas virgines. 4, 6. Comp. Sacratior, et Sup. Sacratissimus §. 1. SACRAVIENSES, incolæ regionis Sacræ viæ in Urbe Roma.Testus in October. Ipsa enim Sacra via etiam Sacravia dicebatur, duabus simul confl.:$ vocibus, ut est apud Diomed. 2. p. 4o 1. Putsch. et Charis. 1. p. J. Et ita esse volunt quidam in illo /arron. 1. R. R. 2. ante med. Summa sacravia, ubi poma veneunt. Et in Inscript. apud Grut. 638. 7. M. Cædicius Jucuhdus aurifex de Sacravia. et 1 o55. 1. Æmilia Aucta de Sacrav. SÄCRES PQRCI. V. SACER §. 22. SACRICÖLX, æ, m, et f. 1. saçra colens, sacra faciens, isgoTová:. Tacit. 3. Hist. 74. Domitianus apud ædituum occultatus soiertia liberti, lineo amictu turbæ sacriGolarum immixtus ignoratusque. h. e, sacerdotum Isidis seu Isiacorum, quos Suet. Domit. 1. rem eandem narrans sacrificulos appellat. V.`locum ejusd. in SACRIFICULUS §. 1. Apul. Florid. n. 18, ad fin. Sum enim non ignotus illius sacricola, nec recens cullor, nec ingratus antistes. Macrob. 5. Saturn. 19. Ad sacricolarum sagarumque carmina et devotiones fugiens. Solin. 1. post init. Cum viscerationem sacricolis daret. h. e. omnibus qui sacrum illud colentes sacrificio interfuerant. Ammian. 22. 14. Victimarius pro sacricola dicebatur, ad crebritatem hostiarum alludentibus multis. Prudent, præf. 1. advers. Symmach. 47. reges sacricolæ. h. e. sacrifici. Tribuunt aliqui et Ciöer. 6. }'err. 5o. a med. Urbs illa non urbs videtur, sed fanuin Cereris esse : habitare apud sese Cererem Ennenses arbitrantur: ut mihi non cives illius civitatis, sed omnes sacerdotes, omnes sacricolæ, atque antistites Cereris esse videantur. Plerique alii leg. accolæ. SÄCRIFER, ra, rùm, adjeöt. isgopógos, sacra ferens. Ovid. 4. Fast. 251. Cum Trojam Æneas Italos portaret in agros, Est Dea (Cybele) sacriferas paene secuta rates. ^ SÄCRIFICÀLIS, é, adject. isgovg yvxá:, ad sacrificos et sacrificia pertinens. Tacit. 2. Ann. 69. Admotas hostias, sacrificalem apparatum, festam plebem per liciores proturbat. Apul. g. Met. init. Triclinium, in quo dominus ædium sacrificales épulas cum sacerdotibus Deæ coenitabat. Tertull. advers. Haeret. 4o. Sacrificalia ministeria, et instrumenta. •| 2. Legitur et sacrificialis. SÄCRIFÍCÄTIO, onis, f. 3. säcrificazione, isgovgyia, $ua{α, actus et ratio sacrificandi. Cic. 2. Vat. D. 27. In ea Dea, quæ est rerum custos intimarum, omnis et precatio, et sacrificatio exterma est. SÄCRIFICATOR, oris, m. 3. $Jtn;, qui sacrificat. Tertull. Spectac. 8. sub fin. Si Serapeum sacrificator, et adorator intravero. * SACRIFICÄTRIX, iéis, f. 3. quæ sacrificat. Inscript. apud Donat. 35. g. de Venere. Pacatrix (alii leg. oratrix), servatrix, amatrix, sacrificatrix. V. Ignarr. de phratriis p. 1 17. SÄCRIFICÀTUS, a,Tum, particip. a sacrifico; sacrificato, in sacrificio mactatus. Plin. 36. 2 1. 3g. Aetitæ gravidis adàlligati in pelliculis sacrificatorum animalium, continent partus. •I 2. De sacrificatis apud Cyprianum V. in SACRIFICO §. 3. SÄCRIFICÀTUS, us, m. 4. sacrificatio. Apul. 7. Met. Nullum uspiam pecus sacrificatui, ac me vinum quidem potatui habemus. SACRIFICfUM, ii, n. 2. sacrifizio,'§vcia, isgovgyiæ, res divina, sacrum. Cic. Brut. 14. a med. Sacrificium cum laenâ facere. Id. Har. resp. 6. a med. Scelere violare sacrificium, quod ££; salute populi B. Colum. 1 2. 18. ante med. Sacrificia Libero Liberaeque quam sanctissime castissimeque facienda. Cæs. 6. B. G. 12. Sacrificia publica ac privata procürare. et ibid. Interdicere sacrificiis. Cic. 6. J'err. 57. eaetr. Sàcrificiis anniversariis Deum colere. Oyid. 3. Pont. 2. 57. SacrificI genus est (sic instituere priores) Advena virgineo cæsus ut ense cadat. Plin. 8. 51. 77. Suis fetus sacrificio die quinlo purus cst, pecoris die octavo, bovis tricesimo. §ÄCRiFICO, et Sacrufico, as, a. 1. et olim deponentis forma Sacrificor, aris, atus sum, sacrificare, §üto, sacrum facio, Diis quippiam offerendo, aut victimam cædendo rem divinam facio. J^arr. 3. L. L. 2ö. In sacrificando Deis hoc poculo magistratus dat Deo vinum. IVep. Annib. 2. Ad aram adduxit, apud quam sacrificare instituerat. Plaut. Most. 1. 3. 84. Si summo Jovi vivo argento sacru

ficassem. Id. Paen, a. 2, v. 3. Quive ullum turis granum sacrifica2.

« НазадПродовжити »