Зображення сторінки
PDF

fietate noftri dìfcedere , & cum aliquo defiderio reverti. %. e. ab his hominibus, quos fatietas mei cepit. Id. Verr. 5. c. 43. a med. Fugere fatietatem judicum . Au&. ad Herenn. 1. 4. c. 1 1. extr. Satietatem varietate vitare . Plin. in fin. ep. 5. l. 8. Satietas doloris. 4. e. cum dolor veluti fatiatus eft diuturnitate fæviendi. •| Ad fatietatem , & plenius ufque ad fatietatem , affatim , abunde, & donec fatiatus fis, a fazietà , infino a faziarfene , & x pt wâys. Plin. l. 18. c. 16. fub fin. Medica dari jumentis non ad fatietatem debet. Sueton. in Domir. c. 2 1. Prandere ad fatietatem . Plin. l. 34. c. 17. Laxatis fpirarnentis , ad fatietatem infufus aer. Petron. in Satyr. c. 1 31. extr. Re quapiam ufque ad fatietatem frui. Plaut. Ciffell. 1. 1. 72. Amor amarum ad fatietatem ufque oggerit. “T Citra fatietatem contrarium . Plin. l. 23. c. 6. Punica mala alvum fiftunt , & {{omachum , dumtaxat pauca , citraque fatietatem. 4| In plur. num. Vitruv. l. 2. c. 9. ante med. Quercus terrenis principiorum fatietatibus abundans . h. e. copiofe participans qualitates terræ. “T De (tercore animalis Solin. cap. 2. ( al. 8. ) a med. Lupi, quos cervarios dicimus, quamvis poft longa jejunia repertas ægre carnes mandere coeperint, ubi quid cafu refpiciunt , oblivifcuntur ; & immemores praefentis copiæ , eunt quæfitum quam reliquerant , fa{ietatem. SATIN', fatifne ? fere in fermone familiari. Emm. apud Gell. l. 18. c. z. extv. Satin' vates verant ætate in agunda ? Plaut. Trin. 4. 3. 64. Satin' ego oculis plane video ? eftne ipfus , an non eft ? Teremr. Andr. 4. 4. 1 o. Satin' fanus es, qui me id rogites? & 4. 5. 9. Quid vos ? quo pa&o hic ? fatin' re&e ? Cic. 1. de nat. Deor. c. 41. Satin' eft id ad illam abundantem bonis beatiffimam vitam ? “T Aliquando ita interrogat, ut affirmandi vim habeat , ut nonne . Plaut. TEpid. §. z. 1. Satin' ille homo ludibrio nos vetulos decrepitos duos habet ? Id. Rud. 4. 5. 3. Satin' fi cui homini dei effe benefa&um volunt, aliquo illud pa&to obtingit optatum piis ? h. e. nonne ? vel nonne perfpicuum eft obtingere ? “| Satin' ut fimi1em vim habet. Plaut. Mil. 4. 3. 4o. Pro Jupiter ! Satin' ut commoditas ufquequaque me adjuvat ! Id. Merc. 2. 4. 12. Cba. Qui fcis, eße amicam illam meam ? Euty. tute heri ipfus mihi narrafti . Cha. Satin' ut oblitus fui, tibi me narraviffe ! Euty. haud mirum faétum eft. “T Satin' falve ? V. Salve. 4] Apud Terent. locis cit. quidam leg. fati' ne . SATIO, as,'avi , atum , a. 1. fatollare, rbramare, faziare , zop£« , faturo, pafco, expleo : a fatis. Refertur ad appetitum cibi & potus. Colum. l. 8. e. 9. a med. Satiat femodius cibi in diebus fingulis vicenos & centenos turtures . Cic. 2. de Fin. c. 8. ad fim. Vehiebat ad cœnam, ut animo quieto fatiaret defideria naturæ. Ovid. 1 1. Met. v. 37 1. diram famem fatiare. Martial. l. 6. epigr. 35. fitim. “I Item ad appetitionem animi , & perturbationum ejus, sfogare , contentare . Cic. 1 1. Phil. c. 3. extr. In ejus corpore lacerando cum animum fatiare non poffet , oculos pavit fuos . Id. pro Dom. c. z z. extr. Ne abfens quidem lu&u meo mentes illorum fatiare potui . Id. de Harufp. refp. cap. 2o. Satiare libidines. Propert. l. 2. el. 12. v. 2 3. oculos amore. Senec. in Troad. v. 762. avidos dolores amplexu. Petrom. im Satyr. c. 97. fub fim. iracundiam . Cic. 3. de Fin. c. 2. a med. Erat in eo inexhaufta aviditas legendi, nec fatiari poterat. “I Satiare plus eft , quam explere. hoc fignificat plenum facere : illud fupra modum & abundantiam . Ita Nom. c. 5. m. 1 3. Lucret. l. 3. v. 1o17. animi ingratam naturam pafcere femper, Atque explere bonis rebus, fatiareque nunquam . Cic. Pavad. 1. c. 2. Neque enim expletur umquam , nec fatiatur cupiditatis fitis. Id. in Partit. c. 27. Explere cupiditates, fatiare odium . 4I E(t etiam faftidium , tædium creare , annojare , infafiidire . Cic. 3. de Orat. c. 5o. Horum viciffitudines efficient , ut neque ii fatientur, qui audient, faftidio fimilitudinis, &c. Id. in Orat. c. 63. Primum enim numerus agnofcitur, deinde fatiat, poftea, cognita facilitate, contemnitur. “J Satiari lana dicitur, cum inficitur , fi abunde colorem imbibat : du&a metaphora a prima fignificatione . Plin. l. 9. c. 38. extr. Tyrius pelagio primum fatiatur, immatura viridique cortina : mox permutatur in buccino. “I Similiter fatiatur terra ftercore , cum large ftercoratur. Plin. l. 19. c. 8. circa med. Satiari (tercore , crebro purgari , caveri, ne cum herbis evellatur afparagus. Sic Veget. de re veterim. l. 1. c. 47. & lib. 2. cap. 48. a med. Oleo manum perunges, & ipfum anum jumenti oleo fatiabis. Ovid. Met. 4. v. 758. largis fatiantur odoribus ignes. %. e. multo ture fparguntur. Martial. l. 8. epigr. 36. fatiari lumine Phoebi . b. e. plene illuftrari. Plin. lib. 5. cap. 9. ante med. Obfervatum eft , prout in Mauritania nives imbrefve fatiaverint, ita Nilum increfcere . h. e. abundaverint , & terras repleverint. “J Cum genitivo V. Satiatur. SATIO, onis, f. feminagione, feminatura , piantagione , στορε, a&tus ferendi : a fupino fatum verbi fero. Cic. Verr. 5. c. 47. In jugero agri Leontini medimnum fere tritici feritur , perpetua atque æquabili fatione. Colum. 1. 1 1. c. z. a med. Vetus eft agricolarum proverbium , Maturam fationem fæpe decipere folere, feram nunquam , quin mala fit . Id. l. 3. c. 14. Sationis (vitium ) duo genera malJeoli, vel viviradicis. Virg. z. Georg. v. 319. Optimæ vinetis fatio eft , cum vere rubenti Candida venit avis. Colum. /. 2. c. 9. amte med. Sationem peragere . 4I Differt a fementi, quæ proprie eft feminis fparfio : fatio omnem culturam, quæ in ferendo fit, fignificat . Colum. 1. 2. c. 4. ante med. Limofa arva non funt habilia fementi , aut occationi , aut fationi. T Idem omnino videtur in illo Pallad. in Novembr. initio. Novembri menfe triticum feremus, & farfatione legitima , ac femente folemni. SATIOR, & Satius. V. in voce fequenti. SATIS, fufficiente, baßante , 'wzię, fufficiens, æquus, par. Prifciam.

[ocr errors]
[ocr errors]

te .

[ocr errors]
[graphic]
[ocr errors]
[ocr errors]

êiamus , datis fidejufforibus. Ulpiam. lib. 4. tit. 6. leg. 28. Si quis nec in cuftodia, nec in vinculis Gt, fed fub fidejufforum fatifdatiome. Id. lib. 46. tit. 5. leg. 1. Stipulationum praetoriarum quædam funt, quae fatifdationem exigunt , quædam quae nudam repromiffionem. Papinian. ibid. leg. 7.TPrætoriæ fatifdationes perfonas defiderant pro fe intervenientium : neque pignoribus quis , neque pecumiae , 'vel auri, vel argenti depofitione `in vicem fatifdationis fungitur. Ulpian. lib. 35. tit. 3. leg. 3. in fi. interponere . . Id. lib. 26. rit. z. leg. 17. offerre . & paulo po/? . implere. & in fin. contumeliam fatifdationis fubire . Id. lib. z. tit. 8, leg. 7. Satifdationem praeftare. Paul. lib. 4. tit. 8. leg. 3z. a med. dare. Ulpian. lib. 26. £it. 4. leg. 5. alicui remittere . Plin. l. 36. c. 5. a med. Satifdatio capitalis. h. e. qua non fidejuffor offertur , fed vita ipfa ejus, qui qüippiam præftandum fufcepit. “T Satifdationis appellatione interdum etiam repromiffio continebitur , qua contentus fuit is, cui fatifdatio debebatur , ut Ulpian. docet Dig. lib. 5o. tit. 16. leg. 61. Hinc apud Cicer. hoc fenfu fatifdationem intelligi debere , contendit Grævius, cum ait lib. 5. ad Attic. ep. 1. De fatifdando vero te rogo, quoad eris Romæ, tu ut fatifdes : & funt aliquot fatifdatiónes fecundum mancipium , in his & Memmianorum praediorum , vel Atilianorum . Nam cum primitus, inquit Grævius , in mancipationibus fidejuffio interponeretur, quæ fatifdatio fecundum manicipium appellabatur ; & deinceps exoleviffet hæc fidejuffio, introdu&a in locum ipfius nova repromiffione, vetus formula manfit quidem , fed mutata veteri fignificatione : & fatifdatio fecundum mancipiunì nihil aliud nunc fignificat , quam repromiffionem pro re mancipi . “ Pro fatisfa&ione Martian. Dig. lib. 46. tit. 3. leg. 49. Solutiónis uidem verbum non proficiet, fed fatifdationis Tfufficit. SATISDÄTO, & Satis dato , con dar pieggieria, adverbii more di&um , ut teßato, datis fidejufforibus. Ulpian. Dig. lib. 5. tit. t. leg. z. ad fin. Cavere nuda cautione, aut fatifdato. & lib. 2. tit. 1 1. leg. 4. ad fm. Quæritur , fi quis, cum judicio fiftendi caufa fatifdare non deberet , fatifdato promiferit , an fidejufforibus ejus exceptio detur. Id. lib., 4o. tit. 5. leg. 4. ante med. Ergo cavendum eft idonee . quid eft idonee? fatifdato utique, aut pignoribus datis. Tom. IV.

Pompom. lib. 33. tit. 2. leg. 31. in fi. Satifdato cautum debet effe ei, a quo pecunia proficifcetur . Martian. lib. 49. tit. 17. !eg. 18. in fi. Satifdato filium in folidum, non peculio tenus defendere debebit. “T Eandem fententiam habere videtur illud Cicer. ad Attic. lib. 16. ep. 6. ad fin. Hoc quod fatifdato debeo , peto a te , ut ante provideas, planeque expedias, & folutum relinquas. & ep. 15. ante med. Sed & illi tùrpe arbitror , eo nomine, quod fatifdato debeat , procuratores ejus non diffolvere. Gronov. tamen priore loco fatifdatô debere eum putat , non qui fidejufíores dedit, fed qui ipfe fidejuffor pro alio fuit. " SATISDÄTOR , oris, m. mallevadore, fidejuffor. Afcon. in Verr. 3. c. 45. Prædes dicuntur fatifdatores locupletes pro re , de qua apud judicem lis eft. Sidon. l. 4. ep. 24. fub fin. Curatori necdum fatifdator inventus eft. SATISDATUM, fatifdatio. Ulpian. Dig. lib. 43. tit. 3. leg. 1. ad fi. Quod ait praetor: nifi fatifäätum fit : accipere debemus, fi perfeveret fatifdatum . V. Satifdato. . SATISDO, & Satis do, das, dedi, datum, a. 1. dar pieggierìa , o ficurtâ, ;wz. * 848. ut , fidejüffore dato creditori caveo : cui refpondet fatifaccipio . V. Satifdatio. Cic. pro Quint. c. 1 3. a nied. Quibus a me verbis fatis accipiet, iifdem ipfe quod peto fatis det. Id. Fam. 1 3. ep. 28. Rogo, ut fi quid tibi fatifdandum erit, amplius eo nomine non peti, cures, uî fatifdetur fide mea. Id. pro Rofc. Com. c. 12. a med. Quid ita fatis non dedit, amplius a fe meminem petiturum ? Paul. Dig. lib. 46. tit. 6. leg. 1. Cum, pupillo rem falvam fore , fatifdatum eft. Ulpian. lib. 2. tit. 8. leg. 7. fub fim. Si fatifdatum pro re mobili non fit. Id. 1. 36. tit. 4. leg. 1. Ante aditam hereditatem fatifdandum de legatis eft. Cic. 3. Verr. cap. 56. Qui redemerit, fatifdet damni infe&i , ei , qui a vetere redemptore acceperit. b. e. nomine damni infe&i. Val. Max. lib. 4. cap. 1. m. 8. Cum Scipio judicatæ pecuniae fatifdare non poffet. Ulpian. lib. 36. tit. 4. leg. 5. ad fin. Si legatarius fideicommiffi fatis non det ; Id. lib. 43. tit. 14. leg. 1. a miied. Dabitur autem fatis vicinis, fed & his, qui trans flumen poffidebunt. Cic. Verr. 4. c. 24. extr. Debebat Epicrates ullum numum nemini. amici , fi quis quid peteret judicio, fecum agi paffuros, judicatum folvi fatifdäturos effe dicebant. V. Judicatus. • SATIS EXIGO, is, a. 3. richiedere la ficurtâ, eft fidejufforem exigere. Paul. Dig. lib. 26. tit. 7. leg. 45. ad fin. Pupillo a magiftratibus tutor datus eft : a quo Magiftratus fatis exegerunt, rem falvam fore. Scævola lib. 36. tit. 3. leg. ult. Satis a Sejo patre meo exigi veto. SATISFACÍO , & Satis facio, cis, eci, a&um , a. 3. far il fuo dovere, foddisfàre , appagare , . contentare, τ^r;ooo0£« , tantum facio , quantum fatis eft, officium totum praefto, impleo. Cajus Dig. lib. 2. tit. 8. leg. 1. Satisfacere dicimur ei, cujus defiderium implemus. Cic. Phil. 14. c. 9. extr. Cum aut morte , aut vi&toria fe fatisfa£turum reipublicæ fpopondiffet. Colum. l. 1 1. cap. 3. poft med. fe&. 86. Quæ ratio docet , univerfo jugero fatisfacere modios ftercoris MCCCCXL. Cic. pro Balb. c. 1. Me omnibus, qui amici fuerint faluti meæ, fi minus referenda gratia fatisfacere potuerim, at prædicanda & habenda certe fatis effe fa&urum. Id. Verr. 7. c. 53.' Satis eft fa&tum Siculis, fatis officio ac neceffitudini , fatis prómiffo noftro ac recepto . Id. 1. de Orat. c. 47. Satis fuperque abs te videtur iftoruin ftudiis effe fa&um . Plin. l. 35. cap. 1 o. a med. Non judicabat fe exprimere in eo fpumam anhelantis poffe, cum reliqua omni parte fibi ipfe fatis feciffet. Cic. in Orat. cap. 31. Hiftriones in diffimilibus perfonis fatisfaciunt . 1d. Attic. I. 5. epif?. 18. extr. Sunt negotia lenta & inania : faciam tamen fatis : tibi quidem, cui difficilius eft , quam ipfi: fed certe fatisfaciam utrique. Id. in Top. fub fin. Ad id autem , quod te velle fenferam , cumulate fatisfa&tum effe debet voluntati tuae . Id. in Divin. Verr. c. 14. extr. Caufae & officio fuo fatisfacere. Id. pro Cluent. c. 1 o. naturæ & legibus. morire, e andar in bando. & im Orat. c. 41. & Attic. l. z. ep. 4. alicui quippiam petenti . Ulpian. Dig. lib. 36. tit. 4. leg. 5. a med. voluntati defun&i . Scaevola ibid. tir. 1. leg. 77. extr. conditioni . Cic. pro Rabir. Poff. c. 17. Ut omnium vel fufpicioni , vel malevolentiae, vel crudelitati fatisfiat. Id. Fam. 14. ep. 7. deo pie & cafte. h. e. deum pie & cafte colere. & lib. 13. ep. 16. ad fin. Satisfacere immortalitati laudum tuarum cupit . %. e. ita fcribere de rebus tuis, ut fcriptis fuis æquet immortalitatem laudum tuarum . Senec. epiff. 87. ante med. Virtus, quam fatisfacere beatae vitæ contendimus. %. e. fatis effe ad beatam vitam. “T Sæpe refertur ad diffolutionem æris alieni , pagare, foddisfare , acquietare, far tacere. Cic. Q. Fr. l. 1. ep. 3. a med. Video quid fceleris admiferim , cum de vifceribus tuis, & filii tui fatisfaéturus fis, quibus debes : ego acceptam ex ærario pecuniam tuo nomine fruftra diffiparim , Caef. l. 3. B. Civ. c. 6o. extr. Maximas pecunias mutuati , perinde ac fatisfacere , & fraudata reftituere vellent. Cael. ad Cicer. Fam. 8. epiff. 12. Ut fi mihi in pecunia minus fatisfeciffet , &c. Cic. pro Flacc. c. 2o. Pecunia petitur ab Hermippo : Hermippus ab Heraclide petit : ipfe tamen Fufiis fatisfacit abfentibus, & fidem fuam liberat. Ulpian. lib. 4o. tit. 1. leg. 4. ante med. Quæri poterit, fi emptor feftinavit , & pretium numeravit, an poßea ei fatisfa&o, fervus conftitutione uti poffit. *J Non tamen idem funt femper fatisfacere , & folvere. Nam folvit qui creditori pecuniam omnem numerat: fatisfacit , qui quocumque modo creditorem placat , v. gr. cautione, fatifdatione, pignore, partis debiti folutione , &c. Ulpian. Dig. lib. I 3. tit. 7. leg. 9. Satisfa&um autem accipimus, quemadmodum voluit creditor , licet non fit folutum . Vet. tabula æn. apud Murator. pag. 382. a med. Si eam pecuniam non folverit, neque fatis fecerit. Modeffim. lih. 4o, tir, 4. le?. 41. .F

[ocr errors]

$tichus fervus meus heredi meo mille nummos fi folverit , fatifve fecerit, liber efto. Pompon, lib. 18. tit. 1. leg. 19. Quod vendidi , & tradidi, non aliter fit accipientis , quam fi aut pretium nobis folutum fit , aut fatis eo nomine fa&tum . Jabolen. lib. 4o. tit. 7. }eg. 39. Stichus liber efto , quando æs alienum meum folutum, creditoribufve meis fatisfa&um erit. *] Pro fatifdare , Jabolem. lib. 33. tit. 2. leg. 3o. Cui ufusfru&us legatus effet , donec ei totius dotis fatisfieret ; cum ei heres pro fua parte fatifdediffet , quamvis reliqui fatis non darent ; tamen , &c. fubintellige totius dotis nomine. * Eft etiam purgare fe de injuria illata, verbis excufare, deprecari, veniam petere culpam fatendo , dar foddisfazione, confeffar il fallo, e chieder perdono. Formulæ fatisfaciendi funt apud Terent. Adelph. 2. 1. 1 r. Nollem fa&tum : Jusjurandum dabitur , te effe indignum injuria hac. & apud Plaut. Ampb. 3. 2. 5o. Arbitratu tuo jusjurandum dabo , me meam pudicam effe uxorem arbitrarier. Cic. Verr. 3. c. 3 1. a med. In qua civitate legatus popudi R. violatus fit , nifi publice fatisfa&um fit , ei civitati bellum indici folere . Ubi Ae/com.. fatisfacere eft tantum facere, quantum fatis fit irato ad vindi&tam. Caef. l. 5. B. Gall. c. 52. Miffis ad Cæfarem fatisfaciundi caufa legatis. & cap. 1. Se fe paratos effe demonftrant omnibus rationibus de injuriis fatisfacere . Sueton. in Claud. c. 38. Oftienfibus graviter correptis, repente , tantum non fatisfacientis modo, veniam dedit. Cic. 2. Phil. c. 2o. Acceperam jam ante Caefaris litteras, ut mihi fatisfieri paterer a te. & | mox. Prædicabas, te non exiftimare, nifi Clodium interfeciffes, unquam mihi pro tuis in me injuriis fatis effe fa&urum . Senec. 2. de Ira, c. 2 1. a med, Non refiftet offenfis puer , cui nihil unquam negatum eft , cui de pædagogo fatisfa&um eft. h. e. quod a pædagogo fe læfum dixerat. Ovid. de remed. Amor. v. 697. qui dicit multa puelJæ Probra, fatisfieri poftulat ille fibi . Adde Sueton. im Caef. c. 73. & in Tiber. c. 27. Senec. l. 2. de Ira , c. 32. & Tacit. 4. Ann. cap. 26. Hinc acumen epigr. 8o. l. 12. Martial. Nil in te fcripfi , Bithynice , credere non vis , Et jurare jubes : malo fatisfacere . A. e. fateri fcripfìffe , & veniam petere. “T Satisfacere alicui , dare pœnas alicui , quem læferis . Martial. l., 12. epigr. 14. Sæpe fatiffecit prædæ venator , '& acri Decidit excuffus, nec rediturus equo. <T Olim fatisfacior di&um eft. Varro apud Prufcian. l. 8. pag. 789. Putfch. Si mehercule purgant , & deorum cura non fatisfacitur reipublicæ. SATISFACTIO, onis, f. foddisfazione , a&tus fatisfaciendi creditori , eo modo quo diétum eft in voce præced. Paul. Dig. lib. 46. tit. 3. leg. 52. Satisfa&io pro folutione eft. *J Item fatisfaciendi ei , quem laefitnus. Cef. l. 6. B. Gall. c. 8. extr. Cæfar Ubiorum fatiffa&ionem accepit. fcufa , difcolpa . & Cic. Fam. 7. epifl. 1 3. Hic tu me etiam infimulas, nec fatisfa&tionem meam accipis. Salluf?.

in Catil. c. 36. Satisfa&ionem ex nulla confcientia de culpa propo-|

nere decrevi . Petron. in Satyr. c. 1 o7. Fle&tite ergo mentes fatiffa&lione lenitas. Ulpiam. Dig. lib. 47. tit. 1o. leg. 17. Qui accepit fatisfa&ionem , injuriam fuam remifìt. Plin. l. 1 o. c. 34. de columhir. Tum plenum querela guttur, faevique roftro i&tus, mox in fatisfa&ione exofculatio. Adde Tacit. de Germ. c. 2 1.

SATIS OFFERRE, fidejufíorem exhibere. Ulpian. Dig. lib. 43. tit. 23. leg. 3. ad fin. Si modo fatis offerat , & defendere parátus fit. Martian. lib. 48. tit. 17. leg. 1, fub fin. Si provinciæ præfidem adierit , & fatis obtulerit . Adde Ulpian. lib. 26. tit. ult. Ieg. 5.

sAìs PETERE , fidejufforem petere . Ulpiam. Dig. lib. 36. tit. 4. leg. 3. Si is , a quo fatis petitur , offerat cognitionem , dicendum eft , ceffare fatifdationem . Papinian. lib. 35. tit. 1. leg. 7o. Ita ne fatis fideicqmmiffi petatur , neve ratio exigatur. b. e. nomine fideicomtniffi.

SATYUS. V. in Satir ,

SATIVUS, a, um, che fi femina e coltiva, fativo, domeftico , %g.spo;, qui feritur , & colitur: cui contrarius eft qui fponte & fine cultu provenit , agreftis, filveftris. Plin. l. 19. c. 12. Quæ funt filveftria , eadem in fativis ficciora intelliguntur, & acriora. Id. lih. 32. c. 2. a med. Sativa corna. Id. 1. 24. c. 1 3. ad fin. Sativa mofus. Varr. apud Gellium J. 17. c. 3. Graeci naves fuebant cannabo & ftuppa , ceterifque fativis rebus. “T Sativum tempus , fationi aptum. Plin. l. I 9. cap. 8. ante med. Noftri betae genera faciunt , vernum & autumnale , a temporibus fativis , quamquam & Junio feritur. Ita Edit. vet. 1469. 147o. & 1472. & alia:. Harduin. cum aliis edidit a temporihus fatus.

SATOR, oris, m. piantatore, coltivatore , ovtsvt*c, qui plantat, & colit. Cic. 2. de nat. Deor. c. 34. Omnium rerum quæ natura adminiftrantur , feminator, & fator, & parens, ut ita dicam , atque educator, & altor eft mundus. Varr. 1. 1. R. R. c. 45. Effe docent filveftria, ad quae fator non acceffit. Colum. l. 3. c. 13. Sator . vitis. Plin. c. 1. l. 15. oleæ. *] Translate Cic. vertens Sophocl. Tragoed. z. Tttfcul. c. 8. tuque caeleftum fator , jace , obfecro , in

me vim corufcam fulminis. Th. e. Jupiter genitor , creator: qui di

citur a Virg. 1 1. Æn. v. 725. hominum fator atque deorum : a Sidio 1. 4. v. 432. rerum fator: & lib. 9. v. 3o6. fator ævi : a Phaedro l. 3. fab. 7 17. v. io. deorum gemitor , átque hominum fator . Senec. in Herc. Fur. v. 357. verus Alcidæ fator. padre. Janus defignatur in illo Martial. 1. 1 o. epigr. 28. Ann9rum nitidique fator pulcherrime mundi . Liv. l. z 1. c. 6. Sator litis. feminatore, auto3e. & Sil. l. 8. v. z6o. Idem ut turbarum fator , atque accendere folers Invidiam. Plaut. Capt. 3. 5. 3. Sator, fartorque fcelerum , & meffor maxime. SATORIUs, a, um, da feminare, ad ferendum pertinens. Colum. 1. z. c. 9. ante med. Pelle hyænæ fatoriam trimodiam veftiunt. Ad

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]
[ocr errors]

fatur . Id. Hec. 5. 2. 2. Sed tu cum fatura atque ebria eris , puer ut fit fatur, facito. Horat. l. 1. fat. 7. verf. 33. fatur a}tilium . Perf. fat. 6. v. 71. Satur anferis extis. Colum. /. 7. c. 4. Agnus faturior la&tis. “I Ire, quo faturi folent , pro ire cacatum , Thoneftis verbis dixit Plaut. Curcul. 2. 3. 83. Adde Martial. lib. 1 z. epigr. 79. ubi fatur eft, qui cacare cupit. “I Sumitur interdum pro fecundo , abundanti . Virg. z. Georg. v. 197. Saltus , & faturi petito longinqua Tarenti . Perf. fat. 1. v. 71. Nec rus faturum lau

[ocr errors]

Jum. l. 1 o. v. 43. fatur autumnus . Virg. 3. Georg. v. 3 14. fatura praefepia. h. e. plena pabuli . *J Sumitur etiam translate . C;c-. im Orat. c. 36. Nec fatura , jejune dicet , nec grandia minute , nec item contra . Senfus eft : Siquæ res funt plenæ, & quæ magna dicendi copia explicari poffunt, non eas jejune & exiliter tra&tabit , &c. “I Satur color eft plenus, vehemens, cui opponitur dilutus , color. carico. Plin. l. 37. c. I o. a med. Ion apud Indos violacea e{t , fed raro faturo colore lucet . Senec. l. 1. quaeff. nat. cap. s. ad fra. Purpuram , quo melior faturiorque eft , eo oportet altius teneas, ut fulgorem fuum oftendat. “I Saturum geßum*, hoc eft varium • plenum, perfeétum . Manil. l. $. v. 474. de Pantomimis . Externis tamen aptus erit nunc voce poetis , Nunc faturo geftu. *II Saturæ veftes oftro Tyrio, Senec. in Thyeff. v. 955. purpureo colore multo imbutæ, large infe&tae , dibaphae . T Satur , fatiatus qualibet re , fazio. Lucret. l. 3. v. 973. Et nec opinanti mors ad T caput adftitit ante, Quam fatur ac plenus poffis difcedere rerunm . Cic. 5. Verr. c. 42. extr. Ut aliquando ex eorum agris expleti atque faturi , cum hoc cumulo quæftus decederent. Catull. carm. 48. ad Juvent. faturum cor . Plaut. Paen. prol. v. 8. Qui non edi£tis • faturi fite fabulis. *[ Satur, pinguis, graffo, ingraffato. Mart;al. 1. 1 1. epigr. 53. Et cortis faturas, atque paludis aves. SATURA, ae, f. lanx variis frugum , pomorum , vel fimilium generibus referta. Acron. in Horat. 1. 1. fat. 1. Lanx plena diverfis Frugibus in templum Cereris infertur, quae faturae nomine appellatur . Diomed. l. 3. pag. 483. Putfch. Lanx referta variis, multifque primitiis facris Cereris inferebatur, & a copia , & a faturitate rei* £,. tura vocabatur. Cujus generis lancium & Virgilius in Georgicis rneminit , cum hoc modo dicit ( 1. 2. v. 194.) Lancibus, & pandis fumantia reddirnus exta. Et C verf. 394. ) Lancefque , & liba fe,... muS . * Ab hac lance cœpit etiam dici fatura, genus farci,;_ nis multis rebus refertum. V. verba Fefti infra. Conftabat aliô], uva paffa , polenta , & nucleis pineis ex mulfo confperfis . quibû alii addunt & de malo Punico grana. Varr. ibid. T Satura item eft lex , quae uno rogatu multa fimul comple&titur. Feft. SaturA & cibi genus ex variis rebus conditum eft , & lex multis aliis IegiBJ conferta. Itaque in fan&ione legum adfcribitur, Neve per fatîî abrogato, aut derogato. T. Annius Lufcus in ea, quam dixi • adverfus Ti. Gracchum : Imperium , quod plebes per faturarn dederat, id abrogatum eft. Et C. Laelius in ea , quam pro fe di$i. Dein poftero die, quafi per faturam fententiis exquifitis, in dj; * tionem accipitur. Hæc Feftus , cujus tamen fententia hac in re Eruditis non placet. nam cum legimus per faturam aliquid fac-,, non videtur fignificari lex aliqua fingularis, fed per faturam idenî

eft ac confufe, nullo ordine aut diftin&ione: du&ta translationé ab ca

[graphic]

e,tance, quam diximus. Porro quae ex C. Lælio affert Feffu£ , funt Slilufiui in Jug. c. 31. fub fiw. Fortaffe verba Lelii e fcriptis Fefti J,«ciderunt. Inip. jfjfimian. in præfat. ad Pande&. ad Anteceffor. poft init. Hoc opus legentibus tradebatur , non fecundum edi&ti perpeEui ordinatiónem, fed paffim , & quafi per faturam colle&um , utiii inutilibus mixto. Eadem ratione commodius explicari videntur «xempla a Fefio allata. Lucil, apud Diomed. loc. cit. Per. Saturam AEdilém fa&um qui legibu' folvat. Per Saturam latae legis exemplum efto : Velitis jubeatis, cum Jugurtha pacem componi, fœdus $eriri, elephantos tradi, item perfugas omnes, &c. Vetus GlofT. Satura, wduos roXg ysyt&x* La&ant.T!. 1. c. 21. ante med. Pefcenius £e(tís ih libris hißoriarum per faturam refert, Carthaginienfes Saturno humanas hoftias folitos immolare. “J Denique fumitur pro genere carminis, in quo multa, metra, raultæque res .mifcentur." Paul. ex Fefto. Satura & cibi genus dicitur ex variis rebus conditum, & lex multis aliis conferta legibus , & genus carminis, ubi de multis rebus difputatur. V. Satyra. TSaturæ palus , quæ & Pontina, juxta Circejos fuit, viginti trium olim urbium locus, ut eft Muciani fententia apud Plin. l. 3. c. 3. Hæc ad viam ufqüe Appiam pertingebat , ubi & navibus trajiciebatur . Virg. u. 7. Æn. v. 8oi. Qua Saturæ jacet atra palus. Ubi Servius monet, ab aliis legi Afturae. - ι SATURÄMEN, inis, n. faturatio, faturitas. Paulin. Nolan. in Nat. .. XII. s. Fel. edit. Muratorii , verf. 194. inopum faturamine pafci . ! SATURATIO, onis, f. fatollamento, wâywoi;, a&tus.faturandi. Augufin. Tra£i. 24. in Joann. Saturatio quinque millium hominum de quinque panibus. SATURÄTOR, oris , m. qui faturat. Auguftin. ep. 12o. v. 2$. De qua faturator ipfe dicit, &c. Al. aliter leg. SATURÂTUS, a, uim , fatollato, faziato, woysw$&;, fatur fa&us , fatiatus, expletus. Virg. 8. Æm. v. 213. cum jam ftabulis faturata moveret Amphitryoniades armenta . Plin. l. 9. cap. 1o. Teftudines paftum egreffae , avideque faturatae. Ovid. Met. 1 o. v. 341. armenti faturatos cæde leones. Id. z. Amor. el. 16. v. 2$. fubmerfis ratibus faturata Charybdis. Claudian. in mupt. Honor. & Mar. v. 248. rofa faturata vernis roribus. Martial. l. 3. epigr. 6o. Oftrea tu fumis

ftagno faturata Lucrino. & lib. 13. epigr. 24. Cecropio faturata cydo

nia melle. ben in<uppate . & Ovid. Met. 1 1. v. 166. & Martial. l. 8. epigr. 48. faturatæ murice veftes. ben tinte , caricate di colore. & Plin. l. 2 1. cap. 8. faturatior color. “II. Transfertur ad animum. Virg. Æn. 5. v. 6o8. Multa movens, necdum antiquum faturata dolorem Juno. Cic. pro Planc. c. 8. a med. Homines faturati honoribus. Id. 1. de Divin. c. 3o. Pars animi , quæ mentis & confilii eft, faturata bonarum cogitationum epulis. Catull. de nupt. Pel. & Thet. carm. 63. v. zzo. cui languida nondum Lumina funt gnati cara faturata figura. fazj. di mirare. * Cum genitivo Vet. Poeta ( Virgilium citat Tb. Limacer l. 4. Grammatic. pag. m, 163. fed fallitur.) Poftquam dextra fuit cædis faturata. V. Satur, & Saturo in fi. SATUREJA , ae, f. & Saturejum , ji , n. fantoreggia , 9JuBp«, herba hortenfis, quæ & cunila dicitur., condimentis ciborum idonea. Plin. 1. 19. c. 8. ad fin. Graeci thymbram vocant , quæ fit cunila : hæc apud nos habet vocabulum & aliud , fatureja di&a. Colum. lib. 9. c. 4. Noftras cunila, quam faturejam ruftici vocant . & lib. 1o. v. z 33. Et fatureja thymi referens, thymbræque faporem. Id. 1. 1 1. e. 3. ad fim. Satureja & viridis efui eft jucunda, nec arida inutilis ád pulmentaria condienda. Adde Pallad. in Februar. tit. 24. 'J Vemeris incitatricem herbam effe , colligunt ex Ovid. z. de ar. am. v. 41 5. Sunt qui praecipiant herbas, fatureja , nocentes. & Martial. l. 3. epigr. 75. Improba nec profunt jam fatureja tibi. Al. leg. faty7ea, h. e. fatyrion , quia neque Plin. neque Colum, eam vim faturejæ, aut cunilae tribuunt. SATUREJÄNUS, a, um, adje&. Saturejanus caballus dicitur ab Horat. 1. 1. fat. 6. v. 59. qui in Saturejano agro totius Apuliae fertiliffimo altus fuit, ideoque generofus. Ita Acron. Huc facit, quod Servius. ad Georg. l. 2. v. 197. & lib. 4. v. 335. oppidum Saturum , vel Saturejum ponit juxta Tarentum : quæ regio eft Apuliæ Peucetiæ contermina. Alii tamem ducunt a palude Saturæ ( de qua V. Satura in fine ) ubi effent prata , in quibus equorum magni greges alerentur. SATUREJUM , oppidum. V. in voce præced. “J herba. V. Satturefa*. SATURío, onis, m. nomen Comoediæ Plautinæ amiffae apud Feff. in Catulinam , Nequitum , Rienes , & Succenturiare : quibus locis aliquod ex ea fragmentum refert. Varr. apud Gell. l. 3. c. 3. ad fin. tradit, fcriptam a Plauto fuiffe in piftrino. Apud eünd. Plaut. in Perfa nomen eft parafiti : qui ita ]oquitur ibid. 1. 3. z 1. O Saturio opportune advenifti mihi ! Satur. Mendacium edepol dicis. nam Efurio venio, non advenio Saturio . SATURíTAS, atis, f. fazietà , fatollanze, xdpog , τλ»αμονὴ , fatietas. Plaut. Capt. 4. 1. 4. Offers mihi penum , potationes, faturitatem , gaudium . Aurel. Vi&. in Epit. c. 4$. fub fim. Quod intemperantia cibi & faturitate, qua artus diffuderat, accidiffe , plures retulere . *ipienezza. & Plaut. Rud. 3. 4. 53. Quid caufae eft, quin virgis te ufque ad faturitatem fauciem ? . T Dea eft Parafitorum. Ita enim parafitus loquitur apud eund. Capt. 4. 2. 97. Ita me amabit fan&ta §aturitas, itaque fuo me femper condecoret cognomine. •II De excrementis Plin. l. 1o. c. 33. Hirundines notabili munditia egerunt excrementa pullorurn , adultiorefque circumagi docent , & foris fa

turitatem emittere. “I De colore faturo. Id. l. 9. c. 39. de conchylio. Sic gignitur laudatus ille pallor faturitate fraudata. T De Tom. IV. ^

[ocr errors]

abundantia & copia Cic. de Sene$. c. 16. Neque folum 9fficio; quod hominum generi cultura agrorum eft falutaris ; fed & dele&atione , quam dixi, & faturitate copiaque omnium rerum , quæ ad vi&tuum hominum pertinent.

celebrata : fed quinque, certius videtur. Celebrabantur menfe Decembri, incipiebantque die XVII. ut cernere eft in Calendario. Erant dies illi pleni lætitiae. His continuae epulæ, ac comiffationes erant : munera ultro citroque mitti remittique folebant. Romani illis diebus fynthefim , quod genus veftis brevis erat, fumebant, fervifque difcumbentibus inferviebant . Saturni enim ævo omnia communia fuere, nec, quid fervitus effet, notum fuit. V. Macrob. 1. 1. Saturn. c.7. Liv. l. 2. c. 21. &-J. Lipfium 1. 1. Saturn. c. 2. Cic. Attic. l. 3. ep.

- Saturn. c. 2. Solftitialis dies, qui Saturnaliorum fefta confecutus eft. Id. ibid. c. 4. monet , re&ius Sarurnaliorum dici in genitivo , quam Saturnalium ; nam fic omnes fere Scriptores locuti ά, quanquam ex Grammaticorum regula Saturmalium dicendum , videatur . Itaque refert Scriptores Salluji. Mafur. Sabin. Verrium Flacc. Jul. Modeft. 3; qui Bacchanaliorum , Vinaliorum , Saturmaliorum, Agomaliorum* ixere. Claudit Macrob. certum effe , licito Saturnalium, & Saturmaliorum dici , cum alterum regula , alterum etfi fola , fed multorum defendat au&toritas. TSecundis, tertiis Saturnalibus pro fecundo , & tertio die Saturnaliorum . Cic. Attic. l. 13. ep. ult. Sed cum fecundis Saturnalibus ad Philippum vefperi veniffet . Id. ibid. Ille tertiis Saturnalibus apud Philippum ad horam, nec quenquam admifit. "] Non femper erunt Saturnalia , proverbium, quo fignificatur, non femper profperis rebus uti licere. Senec. in apocolocynt. a med. Cum vidiffet fortunas fuas deplorantes caufidicos , accedit, & ait : dicebam vobis, Non femper erunt Saturnalia. SATURNALICÍUS, & Saturnalitius , a, . um , ad Saturnalia pertinens . Martial. l. 1o. epigr. 17. fraudare amicum tributo Saturnali

pigr. 3 1. & lib. 7. epigr. 9o. Saturnalitiae nuces. Id. 1. 1 1. epigr. 16. Saturnalitii verfus. Id. /. $. epigr. zo. Saturmalitiae ligulam mififfe felibrae . %. e. ligulam argenteam felibræ pondo . Id. 1. 14. epigr. 182. de figillo fi&ili . Ebrius hæc, fecit terris , , puto, monftra Prometheus : Saturnalicio lufit & ipfe Nuto . b. e. quod Saturnalibus pro munere effet. SATURNÀLIS , le , ad Saturnalia pertinens , ut Saturnale feftum Macrob. l. 1. Saturn. c. 2. a med. SATURNÍA. V. Saturnius. SATURNIGÉNA, æ, m. Saturni filius. Aufon. Edyll. 15. v. 22. Te(tatur Saturnigenam, nec nomine ceffat Incufare Jovem . Sidon. carm. 9. v. 1 3 1. Venatu, fidibus, palaeftra , & herbis Sub Saturnigena fene inftitutus . SATURNINUS, a, um, adje&t. Saturnini Italiæ populi in Etruria , Plin. l. 3. c. 3. °I Saturninus cognomen fuit quorundam Rom. virorum , ut L. Apulejus Saturninus, apud Flor. 1. 3. c. 16. & Aurel. Vi&. de vir. illuftr. c. 73. L. Antonius Saturninüs, apud eund. in Epit. c. 1 1. Sueton. im Domit. c. 6. & Martial. l. 4. epigr. 1 1. &c. SATURNIUS, a, uma , K;dn os , ad Saturnum pertinens. Cic. in fomn. Scipion. c. 4. Stella, quam in terris Saturniam nominant. Claudian. de III. conful. Honor. v. 168. Algenti qua zona riget Saturnia tra&tu . %. e. circulus ftellæ Saturni, quæ frigida dicitur a Virg. 1. Georg. v. 336. quia altiffima, & a fole maxime diftans. Hinc Clatidian. l. 1. de laudib. Stilich. v. 178. Saturnia ftagna . b. e. maria Septentrionalia. Id. 3. de rap. Prof. v. zo. Saturnia otia. //. e. pax aurei faeculi fub Saturno . Virg. Ecl. 4. v. 6. Saturnia regna . h. e. ætas aurea fub Saturno. Id. Æn. 1. v. 573. Saturnia arva . h. e. Latium . Id. z. Georg. v. 173. Saturnia tellus. h. e. Italia, in qua Saturnus regnavit. Id. AEm. 4. v. 372. Saturnius pater. h. e. Jupiter Saturni filius . Sic Æn. $. v. 799. Saturnius domitor maris . }. e. Neptunus . & Æn. 13. v. 156. Saturnia Juno . quæ Silio 1. 1o. v. 338. eft Saturnia conjux. quia ipfa quoque Saturni filia . Ovid. 6. Faß. v. 3o. de Junone . Saturni fors ego prima fui : A patre di&ta meo quondam Saturnia Roma eft. Id. ibid. v. 383. Saturnia virgo. h. e. Vefta Saturni mater . Id. de muce v. 63. Saturnia falx. %. e. quae eft infigne Saturni, qui culturæ agrorum praefidere videtur, ut ait Feftus . Lucan. l. 3. v. 1 15. Saturnia templa. b. e. aedes Saturni Roanae, ubi aerarium. Perf. fat. 2. v. 59. Aurum vafa Numæ, Saturniaque impulit æra . #. e. paupertatem fæculi aurei fub Saturno, quo tempore nullus fuit auri ufus , fed aeris tantummodo. Feßus : Saturnia, Italia : & mons, qui nunc eft Capitolinus, Saturnius appellabatur, quod in tutela Saturni effe exiftimatur. Saturnii quoque dicebantur, qui caftrum in imo clivo incolebant : ubi ara dicata ei deo, &c. Varr. l. 4. de L. L. c. 7. Tarpejum antea montem Saturnium appellatum prodiderunt , & ab eo late Saturniam terram , ut etiam Ennius appellat. Ejus veftigia etiam nunc manent tria: quod Saturni fanum in faucibus : quod Saturnia porta , quam Junius fcribit, quam nunc vocant Pandanam , &c. *] In illo Horar. l. z. ep. 1. v. 157. fic horridus ille Defluxit numerus Saturnius, & grave virus Munditiæ pepulere : Saturnius numerus eft genus rudioris carminis, inconditi , & impoliti , quo prifcis temporibus & fub Saturno utebantur. Feßus in Saturmo. Verfus quoque antiquiffimi, quibus Faunus fata ceciniffe hominibus videtur, . Saturnii appellantur : quibus & a Nævio bellum Punicum fcriptum eft , & a multis aliis plura compofita funt . Afcon. in Verr. 2. cap. 1o. Antiquum Naevii eft: Fato Metelli Romae funt confules. Cui tunc Metellus iratus verfu refponderat fenario hypercatale&o, qui & Saturnius dicitur : DaF 2. bunt ,

SATURNALiA, orum, vel ium, n. Kyánx , fefta feptem, feu quinque dierum , in honorem Saturni. Aliqui dicunt, tribus diebus effe

2o. Saturnalibus mane fe mihi Pindeniffae dediderunt . Macrob. 1. 1. .

[ocr errors]

Bunt malum Metelli Nevio poetae. *J Saturnius abfolute eft Jupifer. CJaudiam. im Gigantomach. v. 16. ^T Saturnia eft Juno. Virg. i. Æn. v. 27. veterifque memor Saturnia belli. Adde Ovid. 1. Faß. </. 265. & 2. Trifl. v. 237. & Val. Flacc. l. 1. v. 1 1 z. 4I Item antiquum oppidum Latii, haud procul a Janiculo, a Saturno conditum . Varr. loc. cit. & Aurel, /i&#. de orig. gentis R. c. 3. 4I Item Italia. Jußim, h. 43. c. i. “I Item oppidum Etruriae , in agro Caletrano, colonia civium R. Liv. l. 39, c. paenult. extr. $ATURNUS, i , m. Saturno, Kyd, og , filius Urani , feu Cæli & Veftae, rex Cretenfium . Cic. 3. de nat. Deor. c. 17. Sed idem Cicero l. de Univerf. c. 1 1. fcribit , fuiffe filium Oceani & Salaciae , nepotem Cæli & Terrae. Vulgo etiam dixere Saturnum Pollucis filium, quod Saturnalibus continuæ epulæ & comiffationes effent . Fulgentius in Mythologicis. Poetæ fabulati funt , Saturnum patri Caelo virilia abfcidiffe , atque in mare projeciffe ; inde Venerem effe procreatam , quæ a fpuma inde coaluit, Aphrodite nominata eft. Cic. 2. de mat. Deor. c. 24. & Ovid. in Ibin , v. 275. Uxorem duxit fororem fuam opem , feu Cybelen , five Rheam , five Tellurem. Ovid. 9. Met. v. 497. Ex ea fex filios fufcepit , Chironen, Chronum , Picum , Jovem, Neptunum , Plutonem , & quatuor filias , Cererem, Glaucam Junonem , Veftam fecundam . Ovid. l. 6. Faß. v. 285. Sed Chronus, feu Cronus communiter exiftimatur idem , qui Saturnus . Cum Titan Saturni frater major natu parenti fuccedere veilet , tamen animadvertens , matrem fororefque Saturno magis favere , regnum ipfi conceffit, ea tamen lege , ne Saturnus prolem mafculam educaret , ut regnum ad fuam prolem rediret. Saturnus igitur devorabat filios omnes mafculos, quotquot fibi nafcerentur. Cum plures liberos devoraffet , nati funt gemini Ii:piter & Juno . Tum mater Junonem Saturno oftendit , Jovem vero clam nutriendum ablegavit , adhibitis interim Corybantibus , qui cymbalorum tympanorumque pulfu obftreperent, ne pucri vagitus audiretur. Saturno autem, cum ille puerum depofceret, ut & ipfum devoraret , Ops lapidem oftendit pannis involutum , fimulans eum lapidem partu a fe editum effe , ' quem ille acceptum fine mora devoravit . Neptunum quoque clam Saturno Ops peperit , quem fimiliter clam educari curavit . Tertio rurfus geminos enixa eft , Plutonem & Glaucam . Tunc fimiliter Glaucam Saturno oftendit, Plutonem abfcondit . Ovid. l. 4. Fa/?. a verf. 197. hujus impietatis Saturni caufam affert , quod illi oraculum redditum fuerat , fore , ut a filio regno privaretur. Dete&a tandem fraude , cum Titan refciviffet, fratri prolem mafculam effe, fuofque ea ratione regni fucceffione pelli , cum filiis , qui Titanes a patre cognominabantur, bellum adverfus Saturnum fufcepit, i!lumque & Opem fororem captos muro inclufit . Sed a Jove filio devi&is Titanibus liberati funt, & in regnum redu&i. Porro Saturnus ex Oraculo edo&tus, vel conje&ura profpiciens , fore, ut a fliis regno pelleretur , cœpit Jovi infidias ftruere . Jupiter patris f.elere dete&o eum vinculis conftrinxit , deinde ex Creta expulit . Saturnus in Italiam fugit. *J Venit in eam Italiæ regionem, in qua Janus, ideft vel Noe , vel Japhet, vel Javan regnabat, a quo humaniffime exceptus eft. Diu apud Janum occultus vixit , & quafi latitavit . Hinc regio illa Latium eft appellata . Virg. 8. Æn. v. 32z. & Ovid. 1. Faft. v. 238. *I Accepit a Jano regni ejus partem , regionem videlicet illam , ut ajunt , quæ poftea Latiuin litorale di&a eft . Hæc regio poft illius mortem nuncupata eft Saturnia. "I Congregavit in unum locum homines , qui in montibus & in agris diffipati erant , dedit leges de re£te & honeße vivendo, maenibus inclufit. Urbem , quam condidit , in Capitolino monte condidiffe fertur , & de fuo nomine appellaviffe Saturniam. V. Saturnius fub fin. “I Docuiffe dicitur Italos agriculturam , qui prius fine ulla obfervatione atque arte agros colebânt . Hinc effingitur, & pingitur cum falce , & Varr. fcribit l. 3. R. R. c. 1. qui ferram colerent, effe ex ftirpe Saturni regis. T Saturno regnante fæculum aureum fuiffe fabulantur. Terra enim fua fponte expers aratri pariebat fruges , nulli erant limites agrorum , nulli fervi , omnia omnibus communia erant, faltem in Latio, & in tota Italia. Hinc Romani reipublicæ ærarium in templo Saturni collocaverunt . }'irg. 8. Æn. a verf. 3 19. “I Poft multas res geftas , quibus immortalem famam effe adeptus videbatur, repente ex hominum oculis evanuit , vel morte, quam fibi ipfe confciverit , vel voluntaria difceffione ex Italia : & delubris atque aris honoratus fuit , non folum in Italia, fed etiam in Græcia, & aliis orbis terræ regionibus . Sed potiffimum in Occidente colebatur . Cic. 3. de mat. Deor. c. 17. *j Saturno humana hoftia facra faciebant. Sed Hercules , cum venit in Italiam, barbarum illum morem fuftulit , præcepitque , ut Saturno facra de frugibus facerent , pera£to autem facrificio triginta ftatuas ad hominüm fimilitudinem effi&tas , & humanis veftibus ornatas projicerent in Tiberim . Statuae Argei appellabantur , fortaffe ab Argis Herculis patria .. Romanorum aetate projiciebantur a Virginibus Veftalibus, præfentibus Pontificibus , Prætoribus , &c.

[ocr errors]
[ocr errors]

ginta fere annis curfum fuum conficit. In quo curfu multa mirabíjiter efficiens tum antecedendo , tum retardando , tum vefpertipi* temporibus delitefcendo, tum matutinis rurfum fe aperiendo , nihil immutat fempiternis faeculorum ætatibus , quin eadem iifdem . temporibus efficiat. Haec Cic. *] Notationem nominis ex aiiorum fententia refert Id. z. de nat. Deor. c. 25. & hib. 3. c. 24. Satu£nus eft appellatus, quod faturetur amnis. Ex fe enim natos comeffe fingitur folitus , quia confumit aetas temporum fpatia , annifqug pręteritis infaturabiliter expletur . Alii a fatu derivânt : alii a Hebræa confugiunt, ut originem inveftigent.

SATÜRo, as, avi , atum, a. 1. fatollare, faziare, sfamare, contentare, vo;£«•, faturum reddo, pafco, fatio , expleo . . Cic. 2. de raa*Deor. c. 51. a med. Mammas appetunt , earumque ubertate faturamtur. Claüdian. de Phænice, v. 13. epulis faturáre famem. Juvena/fat. 14. v. 166. faturabat glebula talis Patrem ipfum , turbamque cafae . h. e. alebat. *| Translate Cic. 2. Phil. c. 24. Verfatus, in bello eft: faturavit fe fanguine civium. Jußin. l. 12. c. 12. Orant » fuppliciis fuis potius faturet fe , quam contumeliis . Cic. in /a£ inc. 3. Cum crudelitatem veftram, odiumque diuturnum , quod in bonos jam inveteratum habebatis, faturare cuperetis. 1d. pro Dom. c. 17. Explevi animos invidorum , placavi odia improborum, faturavi etiam perfidiam & fcelus proditorum . Catull. carm. 67. ad Mamal. v. 83. faturare ambrem. Senec. in Thyeff. v. 393. Me dulcis faturet quies. h. e. fatiet, plene recreet. “I Implere, empire . Sever. in Ætna , v. 266. faturare horrea . Pallad. l. 1. tit. 35. a med. Querneo cinere murium aditus faturare. Id. in Januar. tit. 13. Valles, quas fluminum faturabit aggeftio . Plin. l. 2. * 99. Lunae fidus. terras faturat : accedenfque corpora implet , abfcedens inanit . Virg. 1. Georg. v. 8o. Nec faturare fimo pingui pudeat fola. h. e. large ftercorare . Martial. l. 8. epigr. 28. Qua faturat Calabris culta Galefus aquis. h. e. large irrigat. Stat. l. 3. filv. 4. v. 82. capillurn multo Paphio faturabat amomo. %. e. plene imbuebat. Claudiam. /. 1. in Rufin. v. 2o8. Et pi&turatæ faturantur murice veßes . Vjrrt* v. l. 1 o. c. 1 1. ad fin. Tumc eae tabula: pice faturantur , & laminis ferreis colligantur, ut ab aquæ vi ne diffolvantur. “T naufea nri , faßidium , tædium creare. Plaut. Stich. 1. 1. 18. Hae res vitæ me , foror , faturant : hae mihi dividiae & fenio funt. nmi fiufano. Ubi notandus genitivus cafus.

SATUS, us, m. feminazione, piantagione , otropâ, a&tus ferendi , fe

minatio, plantatio. Cic. 2. de Divin. c. 32. Herbam autem afperam , credo, avium congeftu, non humano fatu. Id. de Sene&#. c. 1 s. Quid ego vitium ortus, fatus, incrementa commemorem ? *] Speciatim fumitur pro generatione. Cic. 1. Offic. c. 3z. ad fin. Hoc Herculi Jovis fatu edito potuit fortaffe contingere.' Id. 1. de Diviz. c. 42. Ob eandem caufam multa inufitata partim e cælo, alia ex ter, ra oriebantur , quædam etiam hominum , pecudumque conceptu & fatu . Id. 5. Fin. c. 23. A primo fatu , quo a procreatoribus nati diliguntur. Accius apud Non. c. 2. m. 8o6. Profe&o haudquaquam eft ortus mediocri fatu. b. e. genere, fanguine. “I Translate C;e. z. Tufcul. c. 5. Philofophia extrahit vitia radicitus , & præparat animos ad fatus, accipiendos : eaque mandat his , & ut ita dicam , ferit, quæ adulta fru&us uberrimos ferant.

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

cum, & ad carpenda vitia compofitum : item genus carminis , • in quo multa metra , ac res pariter mifcen:ur . Duo enim fatyrarurn genera fuiffe conftat , alterum apertam hominum reprehenfionere, continens, & acrem vitiorum objurgationem : alterum, quod carrninum , & rerum varietate conftabat. Scaliger ad lib. 5. Manilji , & Cafaubonus lib. de fàtyra , fcribere jubent fatira, vei more antiqu«, fatura. Qui fatyra fcribunt , eo id faciunt , quia hoc carminis se. nus a Satyris habere nomen arbitrantur , idque ob dicacitatenî

quæ & Cæfaris Scaiigeri fententia eft lib. 1. Rei Poeticæ cap. 1 2. Al liqui caufam afferunt , quod in hoc genere carminis res ridiculæ

pudendaeque fcribuntur , quemadmodum proferri a Satyris folebant

vel quod in antiqua fatyra introducebantur Satyrorum perfonae, au£ fi quæ erant ridiculæ fimiles Satyris. Qui fatura malunt, ea re adJ ducuntur , quia genus hoc poefeos di&tum cenfent ob carminis v., _ rietatem , & propter copiam rerum , quae ibi tra&antur. Ut magi, liqueat , utra fententia fit potior , diftinguendum fortaffe eß irę fatyram Lucilii , Horatii, Perfii , & fatyram Ennii , &, Varroni, T. Prior ita di&ta videtur a Satyrica Poefi . Nam huic erat fimilis oE, maledicentiam . At fatyra Ennii , ac Va* ronis ex eo nomen accepit

quod multa metra, ac res pariter mifceret. Quod ex Diomed. ÉT,* pag. 482. Putfch. cognofcere eft. V. Satura. Quare pofteriorem haR. faturam, vel fatiram , alteram illam fatyram appellari placet iis

quos adduximus, Cafaubono , & Scalig. Verum, utcumque fe res ha?

at ,

« НазадПродовжити »